Home Blog

mla full form in marathi – आमदार होण्यासाठी पात्रता आणि 10 प्रमुख कर्तव्ये

0
mla full form in marathi
mantralaya mumbai

mla full form in marathi – पक्ष कुठला का असेना पण प्रत्येक पक्ष्याच्या कार्यकर्त्याला राजकीय जीवनात, कमीतकमी एकदा तरी निवडणुकीला उभं राहून आमदार बनायचं असतं. राजकाणातील असंख्य कार्यर्त्याच्या मनात ही सुप्त भावना कुठेतरी दडून बसलेली असतेच. खरं सांगतो बिरोबा शप्पत!

MLA साहेब म्हणजे आपला खास माणूस, तालुक्याचे भाग्यविधाते, दिलदार मनाचा राजा माणूस, कार्यसम्राट आमदार असचं प्रत्येक आमदार साहेबाच्या कार्यकर्त्याला वाटत असतं. आणि स्वतःही एक दिवस आमदार होणार असे स्वप्न तो कार्यकर्ता मनोमन बघतं असतो.

पण भावा त्याआधी तुला आमदार म्हणजे mla full form in marathi माहित असणे आवश्यक आहे. आणि म्हणून आपल्यासारख्या निष्ठावंत कट्टर कार्यकर्त्या साठी आज मी हा लेख लिहीत आहे. या लेखात आपण समजून घेणार आहोत की MLA चा फुल फॉर्म काय आहे आणि आमदार होण्यासाठी पात्रता काय असते?

पक्ष्याच्या वरिष्ठ नेत्याने कार्यकर्त्याच्या पाठीवर कौतुकाने थाप मारली तर प्रत्येक कार्यकर्त्याला आमदार झाल्यासारखं वाटतंय पण, आमदारकीचा फॉर्म भरायच्या आधी हा लेख मन लावून वाचा आणि मगच निवडणुकीचा धुरडा उडवा. चला तर मग आणखी उशीर न करता जाणून घेऊया MLA चा फुल्ल फॉर्म मराठीत.

MLA चा फुल्ल फॉर्म काय आहे? mla full form in marathi

आमदार अर्थात MLA चा फुल्ल फॉर्म आहे Member of Legislative Assembly म्हणजेच, आपल्या मतदार संघातील मतदारांनी राज्य सरकारच्या विधानसभेत नियुक्त केलेला सदस्य होय. आमदार हा आपल्या मतदार संघातील जनतेचा लोकप्रतिनीधी असतो. दर पाच वर्षांनी विधानसभेची निवडून घेण्यात येते, त्या त्या विधानसभा मतदारसंघात मतदानाच्या माध्यमातून Member of Legislative Assembly निवडल्या जातो.

आमदार होण्यासाठी आवश्यक पात्रता काय आहे?

mla full form in marathi
mla full form in marathi

आमदार होण्याचे काही मूलभूत निकष आहेत. आमदार(mla full form in marathi)हा भारतीय निवडणूक व्यवस्थेत राज्य विधानसभेसाठी मतदारसघाच्या मतदारांद्वारे निवडलेला प्रतिनिधी असतो. राज्य विधानमंडळाचे सदस्य होण्यासाठी पात्रता मोठ्या प्रमाणात संसदेचे सदस्य होण्यासाठी पात्रतेसारखी असते. संभाव्य आमदाराने खालील निकष पूर्ण करावेत.

  • नामनिर्देशित व्यक्तीचे वय किमान पंचवीस वर्षे पूर्ण असावे.
  • नामनिर्देशित व्यक्ती भारतीय नागरिक असणे आवश्यक आहे.
  • नामनिर्देशित व्यक्ती राज्यातील कोणत्याही मतदार संघाचा मतदार असणे आवश्यक आहे.
  • नामनिर्देशित व्यक्तीने नफा कमविणारा व्यवसाय करू नये.
  • नामनिर्देशित व्यक्तीला दोन पेक्षा जास्त अपत्ये असू नये.
  • नामनिर्देशित व्यक्ती मानिसिकरीत्या स्वस्थ असावा, न्यायालयाने त्याला अयोग्य ठरू नये.
  • नामनिर्देशित व्यक्तीचा मतदारसंघ आरक्षित वर्गासाठी असेल तर, जातीचा खोटा दाखला देऊ नये.
  • नामनिर्देशित व्यक्तीने स्वतः, पती/पत्नी आणि पाल्य यांची स्थावर व जंगम मालमत्तेचे विवरण देणे आवश्यक.
  • नामनिर्देशित व्यक्तीने स्वतःवर दाखल असलेल्या गुन्ह्याची माहिती देणे आवश्यक.

आमदाराची कर्तव्ये

कायदा व सुव्यवस्था:

विधीमंडळाचे सर्वात महत्वाचे कार्य हे कायद्याची निर्मिती करणे आहे. भारतीय संविधानाद्वारे परिभाषित केल्यानुसार – सातव्या अनुसूची (अनुच्छेद 246), आमदारांना यादीतील इतर (राज्य सूची) आणि यादीतील तिसरे (समवर्ती सूची) मधील सर्व गोष्टींवर कायदे बनविण्याची त्यांची क्षमता आहे.

यापैकी काही गोष्टी पोलिस, तुरुंग, सिंचन, शेती, स्थानिक सरकार, सार्वजनिक आरोग्य, तीर्थयात्रे, दफनभूमी इ. तसेच काही गोष्टी ज्यावर संसद आणि राज्य दोन्ही कायदे करू शकतात, शिक्षण, विवाह आणि घटस्फोट, जंगले, वन्य प्राण्यांचे संरक्षण आणि पक्षी संरक्षण हे आहे.

आर्थिक जबाबदाऱ्या:

विधानसभेची आणि आमदारांची पुढची महत्वाची भूमिका ही आर्थिक जबाबदारी आहे. विधानसभा राज्याच्या अर्थव्यवस्थेवर नियंत्रण ठेवते आणि सरकारद्वारे दिलेली बजेट मंजूर करावी लागते आणि प्रशासनाच्या व्यवसायासाठी पैसे पुरेसे आणि उचितपणे दिले जातात का याची खात्री करावी लागते.

राज्याचे अर्थविषयक धोरण ठरताना, विविध करांची आणि त्यांच्या दरांची रचना होताना, नवे कर लावताना, काही कर रद्द करताना आमदारांनी धोरणात्मक चर्चा करणे आणि निर्णयप्रक्रियेत भाग घेणे.

कार्यकारी जबाबदाऱ्या:

विधानमंडळाच्या कार्यकारी अधिकार्यांकडेही देखरेख ठेवावी लागते. कार्यकारी कार्यवाही करणार्या सर्व कार्यक्रम आणि योजनांवर देखरेख ठेवण्याची आणि तिचे निरीक्षण करण्याचे काम आमदार करतात. राज्य सरकारकडून राबविल्या जाणाऱ्या योजनांची अंमलबजावणी व्यवस्थित होते आहे की नाही, यावर लक्ष ठेवणे.

उदाहरणार्थ, आमदार फक्त लाभार्थी यादी आणि घरे मंजूर करणार्या समित्यांवर बसतात आणि स्थानिक क्षेत्र विकास निधी कसा खर्च करतात हे निर्धारित करतात. सरकारची कार्यकारणी शाखा जबाबदारीने, जबाबदारीने, पारदर्शकपणे, निःपक्षपातीपणे आणि राजकीय कार्यकारिणीच्या निर्णयांच्या आधारे याची खात्री करुन घेण्याची आमदारांकडून अपेक्षा केली जाते.

राष्ट्रपती निवडणूक:

विधानमंडळ भारताचे राष्ट्रपती निवडण्यात भूमिका बजावते. संसदेचे निर्वाचित सदस्यांसह विधानसभेचे निवडक सदस्य या प्रक्रियेत समाविष्ट असतात.

संवैधानिक शक्तीः

भारतीय संविधानाचा काही भाग संसदेने अर्ध्या राज्य विधानमंडळांच्या मंजुरीसह दुरुस्त करू शकतात. अशा प्रकारे राज्य विधानमंडळे पर्यायने आमदार देखील संविधानाच्या दुरुस्तीच्या प्रक्रियेत भाग घेतात. याशिवाय आणखीही कामांची जबाबदारी आमदारावर असते. जसे की,

  • लोकांच्या तक्रारी आणि महत्वाकांक्षा पूर्ण करणे आणि त्यांना राज्य सरकारच्या निदर्शनास आणून देणे.
  • आपल्या स्थानिक मतदार संघातील जनतेच्या समस्या सोडविण्यासाठी विधिमंडळात उपलब्ध असलेल्या अनेक साधनांचा वापर करणे.
  • आपल्या मतदारसंघातील अगदी शेवटच्या व्यक्तीची समस्या राज्यसरकार समोर मांडणे व त्याचे निवारण करणे.
  • मतदार संघात विकास कामासाठी LAD (Local area development) बजेटचा सर्वोत्कृष्टरित्या वापर करणे.
  • आमदारांना आवश्यक त्या वेळी विधान परिषदेसाठी प्रतिनिधी निवडणे, योग्य वेळी राष्ट्रपतीपदाच्या उमेदवाराची निवड करणे ही कामेदेखील करावी लागतात. ती कामे त्यांनी प्रामाणिकपणे आणि सदसद्विवेक बुद्धीने करावे, अशी अपेक्षा असते.

MLC म्हणजे काय?

MLC म्हणजे Member of Legislative Council विधानपरिषदेचा सदस्य किंवा उच्च सदस्यांचा एकतर विधिमंडळातील नामित सदस्य किंवा शिक्षक आणि वकील यांच्यासारख्या प्रतिबंधित मतदारांद्वारे निवडलेला सदस्य असतो. हे पद सुद्धा आमदारकीचे असते व जवळजवळ MLA एवढेच महत्वाचे आणि जबाबदारीचे असते. दोन्ही सभागृहाच्या निवडणूक प्रक्रिये शिवाय काहीही बदल नाही. अधिकार, कर्तव्य, पगार आणि अन्य सुविधा सारख्याच असतात.

हेही वाचा:

विधानसभा म्हणजे काय?

भारतातील घटक राज्यांमधील कायदेमंडळाच्या कनिष्ट गृहाला विधानसभा म्हणतात. महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, बिहार, जम्मू काश्मीर आंध्र प्रदेश तेलंगणाव ओडिशा या 8 घटक राज्यात द्विगृहात्मक कायदेमंडळ पद्धती अस्तित्वात आहे व तेथे विधानसभेसोबत विधान परिषदसुद्धा अस्तित्वात आहे. बाकी सर्व घटकराज्यात एकगृह कायदेमंडळ पद्धती आहे. तेथे विधानसभा हे एकच सभागृह आहे. भारतातील विधानसभा हे भारतीय लोकसभा सारखेचं काम करणार असे घटनाकारचे मत होते

विधानसभा व विधानपरिषद यामधील फरक काय आहे?

संविधानानुसार विधानसभा आणि विधान परिषदेला वेगळे कार्य देण्यात आले आहेत. तसे पाहिल्यास सत्ता व अधिकाराच्या बाबतीत विधानसभा विधानमंडळापेक्षा खूप दूर आहे. केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये लोकसभा राज्यसभेपेक्षा अधिक शक्तिशाली आहे. विधानसभेशी जुळणारी काही प्रकरणे आहेत. आम्ही काही महत्वाचे मुद्दे खाली देत ​​आहोत जेणेकरून आपण विधानसभा आणि विधान परिषदेमधील फरक स्पष्टपणे समजू शकाल.

विधान परिषद आणि विधानसभेची शक्ती कुठे आहे?

  1. साधा मसुदा सादर करणे.
  2. मुख्यमंत्री व इतर मंत्र्यांची नियुक्ती. आपण हे जाणून घ्यावे की मंत्री कोणत्याही विधानमंडळाचे सदस्य असू शकतात.
  3. राज्यपालांनी जाहीर केलेल्या नियमांचे पालन / अस्वीकार करणे.
  4. प्रत्येक राज्यात राज्य वित्त आयोग, राज्य लोकसेवा आयोग इ. सारख्या काही संवैधानिक संस्था आहेत. या संस्थांनी जाहीर केलेल्या अहवालांचा विचा रकरणे.

विधान परिषदेच्या तुलनेत विधानसभेची ताकद काय आहे?

1. मनी बिल फक्त विधानसभेतच सुरु करता येईल. विधान परिषदेत मनी बिल बदलू किंवा खोडूही शकत नाहीत. जर तसे करावयाचे असेल तर तो 14 दिवसांच्या कालावधीत मनी बिल ठेवू शकतो किंवा 14 दिवसांच्या आत दुरुस्तीसंदर्भात शिफारशी पाठवू शकतो. विधानसभा या शिफारशी स्वीकारू शकते आणि त्यास देखील खोडून काढू शकते. प्रत्येक परिस्थितीत, संमेलनाचे मत अंतिम मानले जाते.

2. आर्थिक बिल [अनुच्छेद 207 (1)] केवळ विधानसभेत सादर केला जाऊ शकते. तसे म्हणजे, एकदा वित्तीय विधेयक सादर केल्यानंतर, दोन्ही सभागृहांची शक्ती समान होते.

3. अर्थसंकल्प लागू करण्याच्या बाबतीत विधानसभेच्या विधान परिषदेपेक्षा अधिक अधिकार आहेत. विविध मंत्रालयांद्वारे मंजूर अनुदान विचारात घेऊन तो मान्य करता येतो. विधान परिषद त्यांच्याशी वादविवाद करू शकते, परंतु मान्य करण्याचा अधिकार त्याला उपलब्ध नाही.

4. मंत्रिपरिषद सामूहिक जबाबदार आहे. अविश्वास प्रस्ताव देऊन विधानसभा मंत्रिमंडळास देखील हटवू शकते. परंतु विधान परिषदेकडे अशी शक्ती नाही.

5. विधानसभेचे सदस्य राष्ट्रपती निवडणुकीत सहभागी होतात परंतु विधान परिषदेचे सदस्य यात सहभागी होऊ शकत नाहीत.

6. विधानसभेच्या सदस्य विधानसभेच्या निवडणुका घेतात, विधान परिषदेच्या सदस्यांशी नाही.

7. विधान परिषदेचे संपूर्ण अस्तित्व विधानसभेच्या विवेकावर अवलंबून असते. जर विधानसभेची इच्छा असेल तर विधान परिषदेने पूर्ण बहुमताने ठराविक बहुमताने हा प्रस्ताव पास करू शकता.

काही राज्यमध्ये विधानपरिषद नाही. मग महाराष्ट्रामध्ये का आहे?

स्वातंत्र्यपूर्व काळात 1935 च्या कायद्यान्वये प्रांताना याबाबत स्वायत्तता देण्यात आली होती. त्यानुसार तत्कालीन मुंबई राज्यात जुलै 1937 लाच कायदेमंडळ म्हणून विधानसभा व विधानपरिषद या नावाने दोन्ही सभागृहे अस्तित्वात आलेली होती.

स्वातंत्र्यानंतर 26 जानेवारी 1950 रोजी भारतीय राज्यघटना अस्तित्वात आली.
घटनेतील तरतुदींच्या अनुषंगाने 1956 ला भाषावार प्रांतरचनेनुसार द्वैभाषिक मुंबई राज्य विधानमंडळ व पुढे 1 मे 1960 ला राज्य पुनर्रचना कायद्यानुसार महाराष्ट्र राज्य स्थापन झाल्यानंतर महाराष्ट्र विधानमंडळ अस्तित्वात आले.

राज्यांमध्ये व्दिगृही विधिमंडळ असावे की नसावे याबाबत निर्णय घेण्याचा अधिकार संबंधित राज्याच्या विधानसभेला आहे.भारतीय संविधानाच्या कलम 169 (1) नुसार संबंधित राज्याच्या विधानसभेने दोन तृतीयांश सभासदांच्या उपस्थितीने बहुमताने ठराव केल्यास संसद राज्यात विधान परिषद अस्तित्वात आणते.

महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीपासूनच (किंबहुना त्याआधीपासूनच) राज्यात विधानसभा व विधानपरिषद अस्तित्वात आहे.

विधानपरिषद असणारी राज्ये कोणती?

विधानपरिषद असणारी सहा राज्य पुढील प्रमाणे:

  1. महाराष्ट्र
  2. कर्नाटक
  3. बिहार
  4. उत्तरप्रदेश
  5. आंध्रप्रदेश
  6. तेलंगणा

महाराष्ट्रात विधानसभा आणि विधानपरिषद आमदाराचे एकूण मासिक वेतन आणि भत्ता किती असतो?

राज्यातील विधानसभा आणि विधान परिषदेच्या आमदारांना (mla full form in marathi) दरमहा १ लाख ८३ हजार ४४० रुपये एवढे वेतन व भत्ते मिळतात. याशिवाय आणखी काही सोयीसुविधा मिळतात. दरमहा दोन लाखांपेक्षा जास्त वेतन, भत्ते व अन्य सुविधांच्या माध्यमातून आमदारांना मिळत असतात. (source)

तात्पर्य

तर आजच्या कट्टर कार्यकर्त्यांनो आणि भावी आमदारांनो (mla full form in marathi) मला आशा आहे कि तुम्हाला माझा हा लेख नक्की आवडला असणार आणि MLA बनण्यासाठीची पूर्वतयारी करतांना जो गाढा अभ्यास लागतो तो करतांना तुम्हाला हा लेख नक्कीच उपयोगी पडणार अशी आशा करतो. तुमच्या काही सूचना असल्यास कमेंट बॉक्स मध्ये वेक्त व्हा असे आव्हान करतो.

Check Here SSC Result Maharashtra 2021

0
SSC Result Maharashtra 2021
SSC Result Maharashtra 2021

SSC Result Maharashtra 2021: Maharashtra State SSC Board Result तुम्ही येथे पाहू शकता. कोरोना निर्बंधामुळे रद्द करण्यात आलेल्या Maharashtra State Board चा SSC निकाल जुलै महिण्यात लागणार, असा सर्वत्र अंदाज लावण्यात येत होता. असे संकेत हि Maharashtra State SSC Board कडून देण्यात आला होता. त्याप्रमाणे तुम्ही खाली दिलेल्या लिंक वर जाऊन तुमचा निकाल पाहू शकता.

Maharashtra State Board of Secondary and Higher Secondary Education (MSBSHSE) आता SSC Result Maharashtra 2021 चा निकाल 16 जुलै 2021रोजी लागणार आहे अशी शक्यता आहे. तुम्ही हा Result कुठे पाहू शकता किंवा, कसा पाहावा याची सविस्तर माहिती आम्ही तुम्हाला देणार आहोत. चला मग जाणून घेऊया MH board 10th result 2021 बद्दल.

दहावीच्या निकालानंतर अकरावी प्रवेशासाठी राज्यात CET परीक्षा सुद्धा घेण्यात येणार आहे त्यामुळे दहावीचा Result शक्य तितक्या लवकर लागण्याची आवश्यकता होती. त्यामुळेच महाराष्ट्र राज्याच्या शालेय शिक्षण मंत्री वर्षा गायकवाड यांनी SSC Result Maharashtra 2021 चा निकाल 16 जुलै रोजी जाहीर होणार असे संकेत आधीच दिले होते.

त्याप्रमाणे आज दि. 16 जुलै 2021 रोजी दुपारी 1 वाजता निकाल जाहीर होत आहे. तुम्ही खाली दिलेल्या लिंक वर जाऊन तुमचा निकाल पाहू शकता. त्यासाठी खाली दिलेल्या स्टेप्स चा उपयोग करा.

असा चेक करा SSC Result Maharashtra 2021

SSC Result Maharashtra 2021
SSC Result Maharashtra 2021

10th चा SSC Result Maharashtra State Board 2021 पाहण्यासाठी

  • Step 1: maharashtraeducation.com या अधिकृत वेबसाईट वर जा किंवा,
  • Step 2: mahresult.nic.in या अधिकृत वेबसाईट वर भेट द्या
  • Step 3: होम पेज वरील SSC Examination Result 2021 या link वर click करा
  • Step 4: यानंतर एक नवीन पेज ओपन होईल
  • Step 5: इथे विचारलेली तुमच्या संबंधीची सर्व माहिती टाका आणि लॉग इन करा
  • Step 6: यांनतर तुमचा दहावीचा निकाल तुमच्या स्क्रीन वर उपलब्ध असेल
  • Step 7: हा Result तुम्ही डाउनलोड देखील करू शकता
  • Step 8: खाली डाउनलोड लिंक वर क्लिक करून प्रिंटआउट काढून घ्या

असं होणार आहे निकालाचं मूल्यांकन । evaluation of the result

यावर्षी महाराष्ट्र राज्य शिक्षण विभागाच्या वतीने गणितासाठी पर्यायी मूल्यांकन निकष लावण्यात आले आहेत. महाराष्ट्र वर्ग दहावीच्या मूल्यांकन निकषानुसार वर्ग ९ ची वार्षिक परीक्षा दहावीचे अंतर्गत मूल्यांकन, युनिट टेस्ट आणि प्री-बोर्ड मधील विध्यार्थ्यांच्या कामगिरीच्या आधारावर निकाल मोजला जाणार आहे.

तात्पर्य

मित्रांनो या लेखात 10th SSC Result Maharashtra 2021 बद्दल तुमच्या मनातील सर्व शंकांचे उत्तरे देण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न केला आहे. मला आहे आहे तुम्हाला या लेखात सविस्तर माहिती मिळाली असेल. तुमचे काही प्रश्न असल्यास किंवा काही सूचना असल्यास खाली कमेंट बॉक्स मध्ये नक्की कळवा.

NCC information in marathi आणि NCC चे आणखी 7 full form

0
National Cadet Corps
National Cadet Corps

NCC information in marathi : तुम्हाला माहिती आहे का की NCC चा full form काय आहे? बरं तुम्हाला NCC चे आणखी 7 full forms माहित आहेत का? नाही ना! ठीक आहे तर चला आज या विषयाची संपूर्ण माहिती इथे जाणून घेऊया. तर सर्वप्रथम आपण NCC चा काय full formआहे हे समजून घेऊ.

NCC चा full form आहे NATIONAL CADET CORPS. NCC हे भविष्यासाठी प्रशिक्षित कॅडेट्सचे एक दल आहे. एनसीसीची स्थापना नॅशनल कॅडेट कोर्प्स Act अंतर्गत करण्यात आली आहे, 1948 साली याचे मूळ ध्येय हे प्रशिक्षित भावी मनुष्यबळ निर्माण करणे होते ज्यांना नंतर भारतीय सशस्त्र दलात नागरी सेवा म्हणून समावेष करता यावा.

लष्कराच्या प्रशिक्षण कालावधीत लष्कराला शिकवल्या जाणारी जवळजवळ प्रत्येक गोष्ट NCC cadets ना शिकविली जाते. एनसीसी कॅडेट्सना सशस्त्र सैन्यात नेहमीच प्रथम प्राधान्य दिले जाते कारण त्यांना प्रशिक्षणाबद्दल सर्व गोष्टींची आधीपासूनच माहित असते. यात, सर्वात महत्वाचे आहे उत्तीर्ण कॅडेट्सचे व्यक्तिमत्व आहे जे सैन्यात आवश्यक असते.

NCC आणि NCC चे आणखी किती full form होतात. हे जाणून घेण्यासाठी तुम्ही हा पूर्ण लेख वाचला पाहिजे. आज आपण या लेखात NCC बद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत. सर्वप्रथम NCC म्हणजे काय ते आधी आपण जाणून घेऊया? चला मग जराही उशीर न करता प्रारंभ करूया.

NCC म्हणजे काय? NCC information in marathi

National Cadet Corps
National Cadet Corps

NCC full formin marathi : NCC ला हिंदीत म्हणतात राष्ट्रीय सैनिक छात्र दल. इंग्रजीत याचा अर्थ होतो “National Cadet Corps”. हाच NCC चा full form आहे. National Cadet Corps हे NCC या short form ने सगळीकडे प्रचलित आहे. मराठीत आपण NCC ला राष्ट्रीय विध्यार्थी सैनिक दल म्हणायला हरकत नाही.

NCC ची स्थापना ही स्वतंत्र मिळाल्याच्या काही कालावधी नंतर 16 एप्रिल 1948 रोजी पं हृदयनाथ कुंजरू यांच्या नेतृत्वात झाली. 15 जुलै 1948 रोजी NCC स्थापन झाल्याची अधिकृत घोषणा करण्यात आली. या आधी NCC ची सुरुवात जर्मनीमध्ये 1666 मध्ये प्रथमतः करण्यात आली होती.

खरं तर याचे श्रेय ब्रिटिश सरकारला जाते NCC ची स्थापना स्वतंत्र मिळाल्याच्या काही कालावधी नंतर झाली असली तरी याची पूर्वतयारी स्वातंत्रपूर्व काळातच सुरु झाली होती अशी माहिती समोर येते. 16 एप्रिल 1948 रोजी NCC ची स्थापना झाल्यानंतर NCC चे मुख्यालय दिल्ली येथे होते. आजही दिल्लीतच आहे.

NCC देशभरातील शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमधून स्वतःसाठी कॅडेट्सची भरती करते. यामध्ये कॅडेट्सना लहान शस्त्रे आणि परेड करण्यासाठी मूलभूत लष्करी प्रशिक्षण दिले जाते.

NCC चे काही इतर full forms

तर मित्रांनो, आता वेळ आली आहे NCC चे काही इतर full forms जाणून घेण्याची. जे तुम्हाला तुमच्या विध्यार्थी जीवनात नक्कीच माहित असले पाहिजेत. NCC चे काही इतर full forms पुढील प्रमाणे आहेत.

NCCNational Capital Commission
NCCNational Community Church
NCCNewcastle City Council
NCCNikko Cordial Corporation
NCCNunawading Christian College
NCCNorwalk Community College
NCCNondescripts Cricket Club

NCC का स्थापन करण्यात आली?

लष्कराची कमतरता दूर करण्यासाठी भारतीय संरक्षण अधिनियमान्वये NCC तयार केली गेली आहे.

हे ही वाचा : 10th नंतर ITI कसा करावा?

एनसीसीचे उद्दीष्ट

NCC चे मुख्य उद्दीष्ट हे सैन्याला मदत करणे हे आहे, त्यामध्ये एनसीसी देखील बर्‍याच प्रमाणात यशस्वी सुद्धा झाली आहे. 11 ऑगस्ट 1978 रोजी एनसीसीच्या टॅगलाइनसाठी चर्चा सुरू झाली. एनसीसीला “कर्तव्य, एकता आणि शिस्त” यासारख्या वेगवेगळ्या टॅगलाइन निवडाव्या लागल्या.

नंतर बरीच चर्चा झाल्यानंतर “ऐक्य व शिस्त” ही टॅगलाइन निवडली गेली. युवकांमध्ये शिस्त, चारित्र्य आणि बंधुता यासारखे गुण वाढविणे हे एनसीसीचे उद्दीष्ट होते. एनसीसीमार्फत सैन्य दलात तरुणांचा समावेश हादेखील एनसीसीचा प्रमुख उद्देश राहिला आहे.

NCC दिन कोणत्या महिन्यात साजरा केला जातो?

National Cadets Corps (NCC) दिन दरवर्षी नोव्हेंबरच्या चौथ्या रविवारी साजरा केला जातो.

हे ही वाचा : आय.आय.टी चा फुल फॉर्म काय आहे?

NCC चे मुख्यालय कोठे आहे?

एनसीसीचे मुख्यालय दिल्लीत आहे. तुम्हाला माहिती असेलच की भारताची सर्व सैन्य, आर्मी, हवाई व नौदलाचे मुख्यालयही दिल्लीत आहे.

एनसीसीचा ध्वज

1954 साली NCC चा ध्वज डिझाइन करण्यात आला. यात तीन रंग वापरण्यात आले ज्यात लाल, निळा व आकाशी रंग आहे. ध्वजाच्या मध्यभागी ठळक अक्षरात NCC असे लिहिलेले आहे. ध्वजाच्या काठावर पानांची किनार बनविली गेली आहे. ध्वजावर “Unity and Discipline” (एकता आणि शिस्त) अशी टॅगलाइन आहे.

हे ही वाचा : कसे होते छत्रपती शिवाजी महाराज?

NCC चा इतिहास

NCC च्या विकासात पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचे खूप मोठे योगदान आहे. त्यांनी NCC चा syllabus बदलला आणि तो अधिक सोपा केला. NCC अभ्यासक्रमात स्व-संरक्षण व युद्ध-पातळीवरील डावपेचांचा समावेश आहे. एनसीसी अंतर्गत सैनिकांना शस्त्रे हाताळण्याचे प्रशिक्षण देखील दिले जाते. 1950 मध्ये एनसीसीमध्ये वायुसेनाचीही भर पडली. त्यानंतर, एनसीसी अधिक प्रभावी झाली.

NCC ची पूर्वतयारी कशी करावी

NCC ची तयारी भारतातील शाळा व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यां करतात. एनसीसी देशातील तरूण पिढीला कर्तव्यदक्ष आणि अतिशय शिस्तबद्ध नागरिक बनवण्यासाठी कटिबद्ध आहे. थलसेना, नौदल आणि वायू सेना यात सेवा करण्यासाठी पूर्वतयारी करण्याची संधी ही संस्था उपलब्ध करून देते. कोणीही आपल्या इच्छेनुसार या संघटनेत (दलात) सामील होऊ शकतो.

National Cadet Corps मध्ये सामील झालेल्या व्यक्तीस सैन्य आणि सैन्याशी संबंधित सर्व प्रकारचे प्रशिक्षण दिले जाते. आपल्याला सैन्यात सामील व्हायचे असेल तर तिथे कसे रहायचे आणि शत्रूचा सामना कसा करावा हे प्रामुख्याने शिकवले जाते.

एनसीसीमध्ये तुम्हाला भू-स्तरीय प्रशिक्षण दिले जाते. अनेक वेळा खेड्यात शिबिराचे आयोजन केले जाते. गावात एनसीसी शिबिराची स्थापना करण्याचा मुख्य हेतू म्हणजे मुलांना शिबिरासाठी आमंत्रित करणे आणि त्यांना प्रशिक्षण देणे. एनसीसी ही त्रिकोणी सेवा संस्था मानली जाते. ज्यामध्ये सेना, हवाई दल आणि नौदल या तिन्ही सेवांचा समावेश आहे.

एनसीसी ही एक मोठी आणि उत्तम संस्था आहे जी आपल्या देशातील मुलांचे भविष्य घडविण्याकरिता सातत्याने कार्य करत असून भारतीय युवा पिढीच्या तरुणांना देशभक्तीच्या भावना जागृत करीत आहे. शिस्त आणि ऐक्य हे NCC चे मुख्य उद्दीष्ट आहे.

NCC मध्ये कसे सामील व्हावे?

NCC information in marathi
NCC information in marathi

आता पर्येंत तुम्ही NCC ही संस्था, तिची स्थापना आणि बरेच काही समजून घेतले आहे, पण आता एनसीसीमध्ये कसे join व्हायचे हे तुम्हाला माहित असणे आवश्यक आहे?

एनसीसीमध्ये “candidates” असणारे सदस्य हे शाळा किंवा महाविद्यालयाचे विद्यार्थी असतात. तुम्ही NCC candidates बानू इच्छित असाल तर त्या शाळा किंवा महाविद्यालयाच्या “NCC teachers” यांच्याशी संपर्क साधता येतो. ज्याद्वारे ते शिक्षक तुम्हाला एनसीसीमध्ये सामील होण्यास मदत करतात.

सुरवातीला एक सामान्य शारीरिक चाचणी घेतली जाते त्यासाठी तुम्हाला एक फॉर्म भरावा लागेल. त्यानंतर एनसीसी प्रशिक्षण वर्ग सुरू होतो. तुमच्याकडे तुमच्या शाळा किंवा महाविद्यालयात एनसीसी अभ्यासक्रम नसल्यास तुमच्या जवळच्या कोणत्याही शाळा किंवा महाविद्यालयात एनसीसीचा समावेश असेल तिथे तुम्ही प्रवेश घेऊ शकता.

एनसीसीचे दोन भाग विभागले आहेत, पहिला कनिष्ठ विभाग, दुसरा वरिष्ठ विभाग, यापैकी कोणत्याही विभागात वयाच्या “age” आणि वर्गा (class) नुसार सामील व्हावे लागेल.

NCC मधील प्रमाणपत्र

NCC तुम्हाला प्रमाणपत्र देते आणि ते खूप उपयोगीसुद्धा पडते. एनसीसीमध्ये प्रशिक्षण घेत असताना, तुम्हाला अनेक सामाजिक उपक्रम व सामाजिक कार्यात सहभागी होण्याची संधी दिली जाते, याचा फायदा तुम्हाला भविष्यकाळात नक्कीच होतो.

शिवाय प्रशिक्षणा दरम्यान सदस्यात नेतृत्व कौशल्य, दळणवळणाची कौशल्ये विकसित केली जातात. त्याचाही पुढे जाऊन फायदाच होतो. वर सांगितल्या प्रमाणे प्रशिक्षण घेतल्यानंतर एनसीसी उमेदवारांना विविध प्रकारचे प्रमाणपत्र दिले जाते. तुम्ही ही प्रमाणपत्रे बर्‍याच सरकारी नोकरीत वापरु शकता.

NCC प्रमाणपत्रांचे फायदे खाली स्पष्ट केले आहेत.

  • राज्य आणि केंद्र सरकारच्या नियुक्त्यांमध्ये एनसीसी कॅडेट्सना प्राधान्य दिले जाते.
  • ज्यांच्या कडे एनसीसी प्रमाणपत्र आहेत अशा कॅडेट्ससाठी भारतीय सैन्य अकादमीमध्ये एक जागा राखीव असते.
  • एनसीसी कॅडेट्ससाठी प्रत्येक नेव्ही कॉर्प्समध्ये 6 रिक्त जागा असतात आणि हवाई दलात 10% सूट असते.
  • ज्या कॅडेट्सकडे NCC BEC प्रमाणपत्र आहे त्यांना शॉर्ट सर्व्हिस कमिशनमध्ये CDS ची लेखी परीक्षा देण्याची गरज नाही.

NCC कोणत्या मंत्रालयाच्या अंतर्गत काम करते?

राष्ट्रीय स्तरावर एनसीसी संरक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीत आहे आणि सर्व राज्यात एनसीसी शिक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीत आहे.

NCC मध्ये प्रवेश घेण्यासाठी किमान उंची किती असावी?

एनसीसीमध्ये प्रवेश घेण्यासाठी किमान उंची सुमारे 157.5 सेमी असावी. महिलांसाठी किमान उंची सुमारे 152 सेंटीमीटर असावी.

NCC मध्ये प्रवेश घेण्यासाठी वयाची मर्यादा किती आहे?

यात दोन भाग येतात पहिल्या भागात, तुम्हाला NCC मध्ये दोन वर्षांसाठी ‘ए’ प्रमाणपत्र मिळविण्यासाठी स्वत: चे नाव नोंदवावे लागते आणि या प्रकरणात तुमचे वय 13 ते 17 वर्षे दरम्यान असणे आवश्यक आहे. दुसर्‍या भागात तुम्ही ‘बी’ आणि ‘सी’ प्रमाणपत्रांसाठी नोंदणी करू शकता, परंतु यासाठी तुम्हाला 3 वर्षे एनसीसीचा भाग असणे आवश्यक आहे आणि तुमचे वय 19–24 वर्षे दरम्यान असणे आवश्यक आहे.

आज आपण काय शिकलात?

मला आशा आहे की आपणास हा लेख आवडला असेल, NCC चे संपूर्ण स्वरूप काय आहे? इथपर्येंत आल्यावर तुम्हाला समजलेच असेल. वाचकांना कोणत्याही विषयाची संपूर्ण माहिती पुरविण्याचा माझा नेहमीच प्रयत्न आहे जेणेकरुन त्या विषयाच्या संदर्भात इतर साइटवर शोध घ्यावा लागू नये. जेणेकरून तुमचा वेळ वाचावा हा माझा उद्देश आहे.

जशी मी इथे NCC बद्दल संपूर्ण माहिती दिली तशीच इतर ही लेखात एका क्लीक वर संपूर्ण माहिती देता येईल याची मी नेहमीच खबरदारी घेतो. आपल्याला या लेखाबद्दल काही शंका असल्यास किंवा त्यामध्ये काही सुधारणा झाली पाहिजे अशी आपली इच्छा असल्यास, यासाठी आपण खाली कॉमेंट लिहू शकता.

गुलाबाच्या फुला काय सांगू तुला । rocKsun । Marathi rap lyrics

0
gulabachya fula kay sangu tula
gulabachya fula kay sangu tula

गुलाबाच्या फुला काय सांगू तुला

रक्ताचा केला घाम लागे, घामाची धार 
अज्ञानाच्या ढुंगणावरती, शब्दांचा वार 
बेरोजगारांच्या खांद्यावरती कुटुंबांचा भार 
आणि पोराच्याच मढ्याची, बाप खंदतो गार
विश्वासासोबत, माणुसकी गेली सती
स्वतः साठी जगणं उरलं आमची, भ्रष्ट झाली मती
माणुसकीच्या आईची गांड आम्ही उंच केल्या जाती
तुमची मारायची आता मला द्यावी अनुमती

मानलं पाहिजे भावा तू खऱ्याचं केलं खोटं 
जातं न्हवतं तरी बोटं घालून केलं मोठं 
आई-बापा सोबत, स्वतःच्या नीच वाणी वागले 
इत भर भोकासाठी रात भर जागले  

रे बाईच्या नादाने हा काळ्याचा झाला गोरा 
बाटलीच्या मागे सातबारा केला कोरा
बाईच्या नादाने हा काळ्याचा झाला गोरा
बाटलीच्या मागे सातबारा केला कोरा

आरं गुलाबाच्या फुला काय सांगू तुला
खिश्यात नाही बुल्ला आणि जालन्याला चला
ती बोल्ली मला, मी कोल्ली तिला 
आयुष्याचा स्कोप, झालाय खुला 
गुलाबाच्या फुला काय सांगू तुला
खिश्यात नाही बुल्ला आणि जालन्याला चला
ती बोल्ली मला, मी कोल्ली तिला
आयुष्याचा स्कोप, झाला खुला

आपलीच गाड़ी आणि आपलीच माळी
आपल्याच बायकोची गोलगोल साडी
खोल्लीया नाडी आणि कोरलीया दाढी 
दुसऱ्याच्या घराला तं लावलिया काडी

आरं वय झालं एकवीस आणि केलं ह्यांनी लग्न
बायकोने तर केलं ह्याला चौकामध्ये नग्न
पुस्तकांची जागा आता, पॉर्नने घेतली आणि 
तरणी पोरं झाली यांची हलवण्यात मग्न 
हसण्यावरती, तिच्या तुम्ही पण फसा 
ती लावून जाईल चुना तुम्ही शेट्ट मोजत बसा 

घुडग्यात घालून मेंदू तुम्ही रडा ढसा ढसा 
आणि आठवणीत, तिच्या दारू तुम्ही ढोसा
तुझा डोक्यातून मेंदू हल्लाय काय?
आई-बापाच्या मनातून तू चाल्लाय काय?
आरे पोरीसाठी जीव द्याया निघाला होता 
जेवणामध्ये गु तू खाल्लाय काय?

गुलाबाच्या फुला काय सांगू तुला
खिश्यात नाही बुल्ला आणि जालन्याला चला
ती बोल्ली मला, मी कोल्ली तिला
आयुष्याचा स्कोप, झालाय खुला
गुलाबाच्या फुला काय सांगू तुला
खिश्यात नाही बुल्ला आणि जालन्याला चला
ती बोल्ली मला, मी कोल्ली तिला
आयुष्याचा स्कोप, झाला खुला
 
 तू आग लाव, तरीबी मी जळणार नाय  
 तू घात कर, तरीबी मी पळणार नाय  
 हा रॉक्सन, तुला कधी कळणार नाय 
 तुझ्या सारखा मी कुणाखाली फळणार नाय
गुलाबाच्या फुलाssss 
- rocKsun

कसे होते छत्रपती शिवाजी महाराज shivaji maharaj

0
shivaji maharaj
chhatrpati shivaji maharaj

Shivaji Maharaj: आस्ते कदम, आस्ते कदम, आस्ते कदम.. महाराsssssज गडपती, गजअश्वपती, भूपती, प्रजापती, सुवर्णरत्नश्रीपती, अष्टवधानजागृत, अष्टप्रधानवेष्टित, न्यायालंकारमंडित, शस्त्रास्त्रशास्त्रपारंगत, राजनितिधुरंधर, प्रौढप्रतापपुरंदर, क्षत्रियकुलावतंस, सिंहासनाधिश्वर, महाराजाधिराज, राजाशिवछत्रपती महाराजांचा विजय असो.

तुम्ही वर जे वाचलंय तिला “गारद” असे म्हटले जाते. छत्रपती शिवाजी महाराज आपल्या दरबारात प्रवेश करत असताना ही घोषणा/ललकारी दिली जायची.  गारद म्हणजे “बिरुद” किंवा “बिरुदावली” तर ऊर्दु भाषेत अल्काब असे म्हटले जाते.

छत्रपती शिवाजी महाराजांसंबंधी(chhatrapati shivaji maharaj)या बिरुदावलीतील प्रत्येक बिरुद सूर्यप्रकाशाइतके सत्य आहे. पण छत्रपती शिवाजी महाराजांचं व्यक्तिमत्व एवढ्या पुरतंच मर्यादित नाही. ३५० वर्षेनंतरही आज लोकशाही असतांना सुद्धा जो राजा आपल्या प्रजेच्या मनावर अधिराज्य गाजवतोय म्हणजे त्यांच्यात काहीतरी जगावेगळे वैशिष्ठ नक्कीच असणार.

छत्रपती शिवाजी महाराजांना इतिहास तुम्हा-आम्हाला ४थी च्या वर्गापासूनच शिकवला गेला आहे. आपल्या पैकी जवळपास प्रत्येकालाच शिवाजी महाराजांना जीवन प्रवास माहित आहे. म्हणून या लेखात त्यांच्या जीवनातील घडामोळी बरोबरच छत्रपती शिवाजी महाराज एक व्यक्ती म्हणून कसे होते, आणि ते आजही सामान्य माणसाला इतर कुठल्याही कल्याणकारी राज्यापेक्षा इतके का प्रिय आहेत? हे जाणून घेणार आहोत. महाराजांच्या दैदिप्यमान कारकिर्दीचा हा धावता आढावा.

छत्रपती शिवाजी महाराज परिचय

shivaji maharaj
chhatrapati shivaji maharaj
  • नाव– छत्रपती शिवाजी राजे भोसले
  • वडील– शहाजी राजे भोसले
  • आई– जिजाबाई शहाजी राजे भोसले
  • भाऊ- संभाजी शहाजी राजे भोसले, एकोजी शहाजी राजे भोसले(सावत्र)
  • जन्म– १९ फेब्रुवारी १६३० (वैशाख शुद्ध तृतीया)
  • जन्म ठिकाण– किल्ले शिवनेरी, पुणे
  • मृत्यू– ३ एप्रिल १६८० किल्ले रायगड
  • पत्नी– काशीबाई, गुणवंतीबाई, पुतळाबाई, लक्ष्मीबाई, सईबाई, सकवारबाई, सगुणाबाई, सोयराबाई
  • मुले– छत्रपती संभाजी राजे भोसले, छत्रपती राजाराम राजे भोसले
  • मुली– अंबिकाबाई महाडीक, कमळाबाई, दीपाबाई, राजकुंवरबाई शिर्के, राणूबाई पाटकर, सखुबाई निंबाळकर
  • राज्याभिषेक– ६ जून १६७४
  • राजधानीकिल्ले रायगड
  • राजघराणे– मराठा भोसले
  • शासनकाळ– १६७४-१६८०
  • उत्तराधिकारी- छत्रपती संभाजी राजे भोसले
  • चलन– होन, शिवराई, (सुवर्ण होन, रुप्य होन)
  • राजब्रीदवाक्य– ‘प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्ववंदिता शाहसुनोः शिवस्यैषा मुद्रा भद्राय राजते।’

भोसले वंशावळ

बाबाजी राजे भोसले यांच्यापासून महाराष्ट्राला भोसले घराणे परिचित आहे. त्याआधीची ही वंशावळ उपलब्ध आहे पण त्यामध्ये इतिहासकारांत मतमतांतरे आहेत. ही वंशावळ राजपूत सिसोदिया राजघराण्या पर्येन्त जाते आणखी मागे गेल्यास मग प्रभू रामचंद्रा पर्येंत जाते. पण तूर्तास आपण महाराष्ट्रा पुरते पाहिल्यास बाबाजी राजे हे भोसले घराण्याचे प्रथम व्यक्ती म्हणून समोर येतात. त्यांच्या पासून सुरु होणारी वंशावळ खाली देत आहोत.

bhosle vanshaval
भोसले वंशावळ

Download Bhosle Vanshaval pdf

शिवजन्मा पूर्वीचा इतिहास

असे म्हणतात चांगला सेनापती चांगला राजा असेलच अस नाही. किंवा चांगला राजा चांगला सेनापती असेलच असेही नाही. युद्ध जिंकण, लढाया जिंकण ह्यापलीकड जिंकलेल्या राज्यातल्या माणसांची मन जिंकण अतिशय अवघड असतय. दुसऱ्या महायुद्धात इंग्लंडने युद्धकाळात प्रधानमंत्री म्हणून विन्स्टन चर्चिल ह्यांना निवडल होत, मात्र युद्ध संपल्यावर झालेल्या निवडणुकीत त्यांना विजय मिळू शकला नाही.

शिवाजी महाराजांचं मोठेपण दिसून येत ते इथच. आधी आणि नंतरही कदाचित युद्धशास्त्र ,लढाईचा आवाका ह्या निकषावर त्यांच्यापेक्षा जास्त शूर, पराक्रमी राजे होऊन गेलेले असतील. मात्र युद्ध जिंकण्यापलीकडे काय करायला हव ह्याच अचूक भान असलेला राजा म्हणजे छत्रपती शिवाजी महाराज.

स्वप्न सगळेच पाहतात, काही लहान काही मोठे, तर काही आवाक्यातले काही आवाक्याबाहेरचे. मात्र जिजामातांनी बघितलेलं स्वप्न अशक्यप्राय आणि प्रचंड मोठा आवाका असलेल होत. आपल्या भूमीवर आपलच राज्य असाव, स्वराज्य असाव हे स्वप्न. हे स्वप्न सत्यात उतरलं जेंव्हा शिवाजी महाराजांचा जन्म झाला, पण त्या आधीची परिस्तिथी काय होती? काय करत होतं भोसले घराणं? हे समजून घेणेही तेवढंच महत्वाचं आहे.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या वंशावळीतील बाबाजी भोसले यांचा जन्म १५३३ साली झाला. त्यांना मालोजी राजे भोसले आणि विठोजी राजे भोसले हे दोन पुत्र! त्यापैकी मालोजी राजे यांचे पुत्र म्हणजे- शहाजी राजे आणि शरीफजी राजे. आज या नावांवरून अनेक जण प्रश्न उपस्थित करतात की, मालोजी राजांच्या दोन्ही पुत्रांच्या नावामध्ये इस्लामी नावांचा प्रभाव डोकावतो. या मागेही एक इतिहास आहे.

लग्नाला बरीचशी वर्षे उलटून गेल्यानंतरही मालोजी राजांना मुल होतं नव्हतं. तेव्हा तत्कालीन अहमदनगर छावणी बाहेर असणाऱ्या शाह शरीफ दर्ग्याची ख्याती मालोजींच्या कानावर आली. या दर्ग्यात जे काही मनोभावे मागितलं जातं ते पूर्ण होतेच अशी भाविकांमध्ये श्रद्धा होती. त्यानुसार मालोजी राजांनी संतान प्राप्तीसाठी दर्ग्यात नवस बोलला आणि नवस पूर्ण झाल्यास होणाऱ्या मुलाला ‘तुझे नाव’ देईन असा शब्द दिला.

पुढे मालोजींना दोन पुत्र झाले. दिलेल्या वचनाला जागले पाहिजे या भावनेतून मालोजी राजांनी दर्ग्याच्या नावातील ‘शाह’ या शब्दावरून एका मुलाचे नाव ‘शहाजी’ ठेवले आणि ‘शरीफ’ या शब्दावरून दुसऱ्या मुलाचे ‘शरीफजी’ असे नामकरण केले. तसेच या निमित्ताने दर्ग्यावर रोज नगाऱ्याची नौबत वाजवण्याची प्रथा त्यांनी सुरु केली.

आजही अहमदनगरमध्ये हा दर्गा पहावयास मिळतो. शाह शरीफच्या दर्ग्याचे जे विद्यमान मुजावर आहेत त्यांना या गोष्टीचा अभिमान आहे की या दर्ग्याचे महापराक्रमी भोसले घराण्याशी नाते आहे. आजही भोसले घराण्याकडून दर्ग्याला वर्षासन मिळते आणि भोसले घराण्यातील मंडळी कधी कधी येथे दर्शनासाठी सुद्धा येतात.

पुढे ही दोन्ही मुले पराक्रमी व कर्तृत्वान निघाली. आजच्या पिढीला माहित नसेल पण इतिहासामध्ये ‘भातवडीचं युद्ध’ म्हणून एक लढाई प्रसिद्ध आहे. ३१ ऑक्टोबर १६२४ रोजी ही लढाई लढली गेल्याची नोंद आहे. अहमदनगरजवळील भातवडीच्या रणांगणात निजामशाही मुळापासून नष्ट करण्यासाठी भारतभरातील सर्व इतर सत्ता एकत्र आल्या होत्या. पण ते तितकेसे सोपे नव्हते, कारण निजामशाहीकडे शहाजी राजे आणि शरीफजी राजे हे भोसले घराण्यातील २ पराक्रमी योद्धे होते.

तलवारी भिडल्या आणि निजामशाही वाचवण्यासाठी शहाजीराजे आणि शरीफजीराजे निजामशहाचा वजीर मलिक अंबरच्या साथीने भल्या मोठ्या शत्रू पक्षांच्या सेनेला कापत सुटले. अशक्य वाटणाऱ्या या युद्धात शहाजीराजांचा ऐतिहासिक विजय झाला, पण त्यांना आपले बंधू शरीफजी राजे यांना मात्र गमवावे लागले. जर शरीफजी राजे जास्त काळ जगले असते, तर मराठ्यांच्या इतिहासामध्ये अजून काही पराक्रमी गाथांची नोंद नक्कीच झाली असती !

शहाजी राजे निजामशाहीत मोठे सरदार होते. त्यांच्याकडे पुण्याची जहागिरी होती. शहाजी राजे यांचा विवाह लखुजी जाधव यांच्या कन्या जिजाबाई यांच्याशी झाला. शहाजी राजेंचा आणखी एक विवाह तुकाबाई मोहिते यांच्याशी झाला. त्यांच्या पासून त्यांना पुत्र झाला त्यांचे नाव एकोजी राजे. शिवाजी महाराजांच्या आधी शहाजी-जिजाबाई यांना एक पुत्र झाला त्यांचे नाव संभाजी. संभाजी नेहमी शहाजी राजें बरोबर असायचा. शहाजी राजेंचं जीवन खूप धकाधकीचं होत. सतत त्यांच्या मोहिमा ठरलेल्या असतं म्हणून दुसऱ्या गरोदरपनात जिजाबाई शिवनेरी किल्ल्यावरून पुण्याचा कारभार चालवीत असत.

शिवाजी महाराजांचा जन्म

shivaji maharaj
chhatrapati shivaji maharaj

शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० (वैशाख शुद्ध तृतीया) रोजी शिवनेरी किल्यावर झाला. जन्म शिवनेरी किल्यावर झाल्यामुळे बाळाचे नाव “शिवाजी” ठेवण्यात आले. शिवाजी महाराजांचे एकूण जीवन पाहता त्याच्यावर त्यांच्या माता-पित्यांचा खूप प्रभाव होता. हिंदवी स्वराज्य झाले पाहिजे हे कल्पना फक्त शिवाजी महाराजांची नव्हती तर शाहजी राजे व जिजामाता याच्या अंतर्मनात नेहमीच त्याबद्दलची आग धगधगत होती. आणि हे स्वप्न शिवबा नक्कीच पूर्ण करेल याची त्यांना खात्री होती.

त्या दृष्टीने जिजाऊनी बाल शिवबावर संस्कार करायचे सुरु केले. भाषा, राजकोष व्यवहार, न्यायदान आणि युद्धकलेचे शिक्षण शिवाजी महाराजांना जिजाऊंच्या देखरेखेखाली लहान वयातच सुरु झाले. बाळही अगदी आईच्या शब्दाबाहेर जायचे नाही. आपल्या घरात शूरवीर पराक्रमी पुरुष जन्माला याची त्यांना खात्री झाली. पुढे त्यांनी हिंदवी स्वराज्याचा विचार शिवाजी महाराजांसमोर बोलून दाखवला. अर्थातच शिवाजी महाराजांनी तो सत्यात उतरवला.

शिवाजी महाराजांच्या आठ पत्नी

त्याकाळी लहान वयात लग्न केली जात होती. राजे, सरदार, जहागीरदार, यांचे अनेक विवाह व्हायचे त्यामागे अनेक राजकीय कारणे असायची. शिवाजी महाराजांचे आठ विवाह झाले त्यामागेही तीच करणे होती. शिवाजी महाराजांचा पहिला विवाह १४ मे १६४० रोजी महाराज १० वर्षांचे असतांना सईबाई निबाळकर यांच्याशी शहाजी राजेंनी लावून दिला. सईबाई या शिवाजी महाराजांच्या मुख्य राणी होत्या तसेच त्या छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या आई होत्या.

शिवाजी महाराजांच्या दुसऱ्या पत्नी सोयराबाई मोहिते या होत. त्याच्यापासून त्यांना राजाराम नावाचा पुत्र झाला. पुढे शिवाजी महाराजांचे आणखी ६ विवाह झाले. हे विवाह करण्याचे प्रयोजन म्हणजे समस्त मराठा सरदार घराणे यांच्यात एकोपा निर्माण व्हावा, आपसातले वाद मिटले जावे, जेणेकरून स्वराज्य निर्माण करतांना स्वकीयांची अडचण येणार नाही. शिवाजी महाराजांनी आपल्या मुलीही अनेक मराठा सरदार घराण्यात दिल्या.

रांझ्याच्या पाटलाचा चौरंगा

शिवाजी महाराज हे न्यायप्रिय व्यक्ती होते, न्यायनिवाडा करतांना ते अत्याचारी हा कुठल्या जातीचा आहे किंवा कुठल्या गोत्राचा आहे हे अजिबात बघत नसत. ते कसे तर ते या घटनेवरून निदर्शनास येत. रांझे गावचा मोकादम (पाटील) बाबाजी बिन भिकाजी गुजर याने गावातल्या एका स्त्रीचा बदअंमल केला. महाराजांना कळल्यावर त्याला महाराजांसमोर हजार करण्यात आले.

दोन्ही बाजू ऐकल्यानंतर त्याचा गुन्हा सिद्ध झाला. महाराजांनी त्याची पाटीलकी जप्त केली आणि “त्याचे हातपाय मारून दूर केला” म्हणजेच त्याचा चौरंगा केला. गुन्हेगाराला तात्काळ शासन आणि चांगल्या कामाला तात्काळ बक्षीस या तत्वामुळे शिवराय आपल्या सहकाऱ्यांवर आदर आणि आपुलकीचं नातं निर्माण करू शकले.

ही बातमी वाऱ्यासारखी सर्वदूर पसरली की शिवबा गुन्हेगाराला शिक्षा केल्या बिगर सोडत नाही. अत्याचाऱ्याला कडक शासन करतो गरिबाला न्याय देतो. विशेष म्हणजे हे न्यायदान करतांना महाराजांचे वय होते फक्त १६ वर्षे. एवढ्या लहान वयात इतकी प्रघल्भता बघून मावळातले तरुण त्यांच्या व्यक्तिमत्वाशी आकर्षित झाले. प्रत्येक तरुणाला वाटे की आपण शिवबाला या चांगल्या कामात साथ द्यावी.

गरीब मावळ्यांच्या मुलांशी शिवबाची मैत्री असे. शिवराय त्यांच्याशी गमतीदार खेळ खेळत. शिवराय गरीब मावळ्यांच्या घरी जायचे त्याच्या बरोबर आवडीने कांदाभाकर खायचे. जहागीरदाराचा मुलगा असूनही आपल्या घरची चटणी भाकर आवडीने खातो हे बघून मावळे थक्क व्हायचे शिवबा बद्दल असलेला आदर द्विगुणित व्हायचा. दऱ्याखोऱ्या तुडविणे, नवीन चोरवाटा शोधणे, त्यात लपंडाव खेळणे हे शिवबाचे खेळ. काही काळात या खेळात मावळेही पारंगत झाले.

हिंदवी स्वराज्य म्हणजे काय?

हिंदवी स्वराज्य” म्हणजे काय? हिंदवी स्वराज्य म्हणजे नक्की कुणाचं राज्य? तर सिंधू नदीच्या पलीकडचे लोक म्हणजे हिंदू , आणि ते लोक ज्या प्रांतात राहतात तो प्रदेश हिंदुस्थान म्हणजेच हिंद. स्वराज्य म्हणजे स्वतःचं राज्य, भूमिपुत्रांचं राज्य, एह्तदेशियांचं राज्य, जो इथल्या मातीतला आहे त्याच राज्य. ही इतकी सरळ आणि सोपी व्याख्या आहे हिंदवी स्वराज्याची.

आपण सर्वच जाणतो की शिवाजी महाराजांच्याआधी हिंदुस्थानावर परकीय लोकांचं राज्य होत जसे की मुघलशाही , निजामशाही, आदिलशाही कुठे फ्रेंच, कुठे पोर्तुगीज, तर कुठे इंग्रज अर्थातच हे सर्व परकीय आक्रमणकारी होते आणि हे आपसातच राज्याच्या सीमा वाढवण्यासाठी एकमेकांशी लढाया करत.

यात भयानक रक्तपात होई तो इथल्या एह्तदेशियांचा, कारण बहुतेक सैनिक येथीलचं. लढाया करण्यासाठी प्रजेवर जुलमी कर लादला जात असे. सैन्यांची हालचाल करतांना शेती नष्ट होत असे, गावे लुटली जात असत, प्रजेचे हालहाल होत असत. राजा कुणीही असो प्रजेला मात्र कुणीही वाली नव्हता.

स्वतः वेगवेगळ्या शाह्यांमधे सरदार असूनही हे शाहजी राजांना कुठेतरी मनात टोचत होत अर्थातच त्यांनी जिजामाता यांनाही ही सल बोलून दाखवली असणार. आपल्या मातीवर आपलेच राज्य असायला हवे तर आणि तरचं आपल्या प्रजेवरच हे सुलतानी संकट दूर होऊ शकतं.

आणि मग हे संकट कसे दूर करता येईल, या मातीला या जुलमी राजवटी पासून कसे मुक्त करता येईल, इथल्या सामान्य मराठी जणांची यातून कशी सुटका करता येईल याची त्यांनी बाळ शिवबाचे संगोपन करतांना पुरेपूर व्यवस्था केली आणि “हिंदवी स्वराज्य” ची कल्पना शिवरायांच्या बालमनावर कायमची कोरली गेली.

रायरेश्वराची शपथ

पुण्याच्या नैऋत्येला असलेले  रायरेश्वराचे देवालय हे मोठे रमणीय स्थान होते. तेथे १६४५ साली १६ वर्षाचे असलेले शिवराय व आजूबाजूच्या खोऱ्यांमधील काही मावळे मंडळी मसलतीसाठी तिथे जमली होती. शिवराय अजूनही वयाने कितीतरी लहानच होते. पण त्यांच्या पण यांच्या मनाची भरारी मोठी होती, त्यांनी एक मोठा घाट घातला होता. जमलेल्या सगळ्या मावळ्यांना ते कळकळीने म्हणाले.

‘‘गड्यानो, मी आज तुमहाला माझ्या मनातील एक गोष्ट सांगू का. आमचे वडील शहाजीराजे विजापूरचे सरदार आहेत. त्यांनीच आम्हाला येथल्या जहागिरीचा अधिकार दिला आहे. सर्व कसे छान चालले आहे. पण गड्यांनो मला यात मुळीच आनंद वाटत नाही सुलतानाने दिलेल्या वतनदारीवरच आपण संतुष्ट राहावे का? कायम दुसऱ्याच्या ओजळीने आपण पाणी का प्यावे. आपल्या चारही बाजूंनी अनेक परकीय राजवटी आहेत.

राज्य कुणीही जिंको अथवा राजा कुणीही बसो, त्यांच्यात नेहमी सुरु असलेल्या युद्धात आपली माणसे नाहक मारली जातात, त्यामुळे अनेकांची कुटुंबे देशोधडीला लागली आहेत. वर इतके सोसूनही आपल्या पदरी काय? तर गुलामगिरी. हे किती दिवस चालायचं? परकीय राजांसाठी आपण किती काळ खपायचे? आता तुम्हीच आम्हाला सांगा वतनाच्या लोभाने आम्ही हे असेच चालू द्यायचे का?

रायरेश्वराच्या गाभाऱ्यात जमलेले ते मावळे शिवरायांच्या बोलल्याने थरारून गेले. त्यांना नवी स्फूर्ती मिळाली. आपण हे बदलण्यासाठी काहीतरी केले पाहिजे याची त्यांना जाणीव झाली. त्यापैकी एकजण म्हणाला “बाळराजे, आपले मनोदय सांगा आम्हाला तुम्ही जे सांगाल ते पूर्णत्वास नेण्यासाठी प्रसंगी आम्ही आमचा प्राण द्यायलाही तयार आहोत”

मावळ्यांच्या या शब्दांनी शिवरायांना स्फुरण चढले. एकेकाकडे पाहत ते आनंदाने म्हणाले, ‘’गड्यानो आपला मार्ग ठरला. आपल्या ध्येयासाठी आपण सर्वांनी झटायचे, सर्वांनी खपायचे, वेळप्रसंगी सर्वांनी प्राण घ्यायला आणि द्यायलाही तयार व्हायचे. आजपासून आपल्या सर्वांचे एकच ध्येय ते म्हणजे “हिंदवी स्वराज्य”. तुमचे, माझे, आपल्या रयतेचे, साऱ्यांचे स्वतंत्र राज्य स्थापन करायचे. बस्स झाले, परकीयांची गुलामी आता नको. उठा, या रायरेश्वराच्या साक्षी ठेऊन आपण प्रतिज्ञा करू. शरीरात रक्ताचा शेवटचा थेंब असे पर्येंत स्वराजस्थापनेसाठी लढत राहणार.

स्वराज्याचे तोरण “तोरणा गड”

रायरेश्वराच्या मंदिरात शिवरायांनी आपल्या सवंगड्यांसह स्वराज्यस्थापनेची प्रतिज्ञा केली खरी, पण केवढे अवघड कार्य होते ते, दिल्लीचा मुघल बादशाह, विजापूरचा आदिलशाही सुलतान, गोव्याचे पोर्तुगीझ व जंजिऱ्याचा सिद्दी अशा चार सत्ता त्या वेळी महाराष्ट्रावर हुकूमत गाजवत होत्या. या सत्तांचा दरारा मोठा होता. त्यांच्याविरुद्ध ब्र काढायची सुद्धा हिम्मत कुणाची होत नसे. अशा बिकट परिस्थितीत शिवराय आणि मावळ्यांनी स्वराज्याचा प्रण केला होता.

कुठे शत्रूच्या फौजांचे अफाट बळ आणि कुठे शिवरायांचे मावळे, त्यावयात ते मावळ्यांचं सैन्य कसलं? अल्लड वयात आलेली लहान पोरेच ती. परंतु शिवरायांचा निश्चय अढळ होता. त्यातूनच मावळ्यांमध्ये बळ निर्माण झाले. आणि या चारही मदमस्त सत्तासह्यांशी दोन हात करायला ही छोटीशी सेना उभी ठाकली.

शिवरायांकडे पुणे, सुपे, चाकण व इंदापूर या परगण्यांची जहागीर होती. जहागिरीतील किल्ले विजापूर दरबारातील अधीकाऱ्यांच्या ताब्यात होते. किल्ल्यांशिवाय कसले आहे स्वराज्य, हे शिवाजी महाराजांना चांगलेच ठाऊक होते. ज्याचे किल्ले त्याचे राज्य, किल्ला ताब्यात असला, कि आजूबाजूच्या प्रदेशावर सत्ता चालते. डोंगरी किल्ला म्हणजे राज्याचा एक मुख्य आधार. तेव्हा एखादा भक्कम किल्ला लवकर हस्तगत केला पाहिजे, असे शिवरायांनी मनाशी ठरवले.

तोरणा किल्ला शिवरायांच्या डोळ्यांपुढे होता. पुण्याच्या नैऋत्येस चौसष्ठ किलोमीटरवर कानद खोऱ्यात हा किल्ला आहे. किल्ल्यावर तोरनजाई देवीचे देऊळ आहे. त्यावरून त्या किल्ल्याला “तोरणा” हे नाव पडले. डोंगरी किल्ल्यात तोरणा किल्ला मोठा बाका. त्या किल्ल्यावर दोन भक्कम माच्या होत्या. एक झुंजार माची आणि दुसरी बुधला माची. माची म्हणजे किल्ल्याच्या चढणीवर नैसर्गिकरीत्या सपाट झालेल्या भागांची तटबंदी.

झुंजार माची नावाप्रमाणेच झुंजार आहे, लढाऊ आहे. किल्ल्यावरून खाली उतरण्यासाठी एकच वाट आहे. ती आहे झुंजारमाचीवरून. ही वाट अतिशय अवघड आहे, वाटेवरून चालताना जरासा तोल गेला तरी चालणारा खाली दरीत कोसळलाच समजा. महाराष्ट्रातील बळकट किल्ल्यात तोरणा किल्ला गणला जातो. एवढा प्रचंड किल्ला! पण आदिलशाहाचे या किल्ल्याकडे फारसे लक्ष नव्हते. किल्ल्यावर पुरेसे पहारेकरी नव्हते, की दारुगोळा नव्हता. शिवरायांनी हे हेरले.

हा तोरणा जिंकूनच स्वराज्याचे तोरण बांधायचे, असे महाराजांनी ठरवले. निवडक मावळ्यांच्या तुकड्या घेऊन शीवराय कानद खोऱ्यात उतरले. साऱ्या मावळ्यांसह ते सिहाच्या छातीने व हरणाच्या वेगाने झपझप तोरणा चढून गेले. मावळ्यांनी भराभर मोक्याच्या जागा ताब्यात घेतल्या.

तानाजी मालुसरे या वीराने दरवाजावर मराठ्याचे निशाण उभारले. येसाजी कंक हा शिवरायांचा विश्वासू आणि निष्ठावाण सहकारी. त्याने चौकीवर पहारे बसवले. किल्ला ताब्यात आला. सर्वांनी शिवरायांचा जयजयकार केला. हिंदवी स्वराज्याची नौबत झडली. नगाऱ्यांचा आणि शिंगांचा आवाज सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यात घुमला. शिवरायांनी या किल्ल्याला “प्रचंडगड” असे नाव दिले.

स्वराज्याची पहिली राजधानी

तोरणा गड जिंकल्यानंतर गडावर स्वराज्याचा कारभार सुरु झाला. गडाची बारीक पाहणी केली गेली, गडावर अधिकाऱ्यांच्या नेमणूका केल्या गेल्या. किल्याच्या दुरुस्तीचे काम हाती घेण्यात आले. दुरुस्ती करत असतांना सोन्यानं भरलेल्या ४ घागरी गडावर सापडल्या. स्वराज्याच्या कार्यासाठी एकाएकी एवढे धन सापडले म्हणून शिवरायांना हुरूप आला. हे धन स्वराज्याच्या कामी आले.

महाराजांनी या धनाचा उपयोग करून शस्त्रे विकत घेतली, दारुगोळा विकत घेतला. उरलेल्या धनाचा स्वराज्याच्या पुढील कार्यात उपयोग करण्यासाठी त्यांनी एक योजना आखली. तोरणा गडापासून पूर्वेला १५ किलोमीटर अंतरावर मुरुंबदेवाचा डोंगर आहे. शिवरायांनी तो आधीच हेरून ठेवला होता. आदिलशहाने या डोंगरावर एक किल्ला अर्धवट बांधून सोडून दिला होता. अर्थातच या किल्याकडेही आदिलशाहाचे लक्ष नव्हते.

हा डोंगर खूप उंच, अवघड आणि मोक्याचा होता. अर्धवट बांधलेल्या किल्यावर पाहारही ढिल्लाचं होता. स्वराज्याच्या राजधानी साठी हा किल्ला आदीलशाहकडून जिंकून घ्यायचा हे शिवरायांनी ठरवले व त्यासाठी तात्काळ मोर्चेबांधणी सुरु केली.

एक दिवस शिवराय आपल्या निवडक मावळ्यांना घेऊन गडावर चाल करून गेले आणि किल्ला ताब्यात घेतला. तोरणा गडावर सापडलेले धन मुरुंबदेवाच्या डागडुजीसाठी खर्च केले. शिवरायांनी या किल्याला नाव दिले “राजगड”. गडावर पाथरवटांनी दगड घडविले, लोहारांनी भाता फुंकला, सुतार, गवंडी, मजूर, भिस्ती अशी सारी माणसे कामाला लागली. राजवाडा, बारामहाल, अठरा कारखाने आणि राजगादी तयार झाली.

राजगड ही स्वराज्याची पहिली राजधानी सजली. शिवराय शत्रूला उसंत देत नसत, त्यांची घोडदौड सुरूच होती. बारा मावळातील किल्यामागून किल्ले त्यांनी ताब्यात घेतले. गावोगावचे पाटील देशमुख शिवाजी महाराज्यांच्या मुजर्याला येऊ लागले. पण काहींच्या पोटात दुखू लागले. शिरवळच्या आदीलशाही ठाणेदाराकडे शिवरायांविरुद्ध तक्रारी गेल्या. ठाणेदाराने विजापूरला सांडणीस्वार पाठवून शिवरायांच्या या घोडदौडीची हकीकत आदिलशहाच्या कानी घातली.

शहाजी राज्यांना अटक

एकीकडे शिवाजी महाराजांचे स्वराज्य निर्मितीचे प्रयत्न सुरु होते तर दुसरीकडे दक्षिणेत सहजी राजेंच्या मोहीम यशस्वी होत होत्या. शिवाजीराजे व वडील शहाजीराजे दोघेही यशाच्या शिखरावर विराजमान होऊ लागले होते. तोरणा जिंकला राजगड ही घेतला, राजगडावर राजधानीही बनवली. शिवरायांनी स्वराज्याचा राजकारभार मोठ्या जोमाने सुरु केला. कोंढाणा, प्रतापगड, पुरंदर हे किल्लेही मावळ्यांनी भराभर घेतले.

तिकडे शहाजीराजे आदीलशाही सोडून कुतुबशाह कडे जाण्याच्या तयारीत होते. याची भनक आदिलशहाला लागली, आदिलशाह काळजीत पडला. त्याच्या राज्यातले अनेक भाग शिवाजी राज्यांनी जिंकून घेतले होते. त्यामुळे विजापुरी आदिलशाह संतापाने बेभान झाला.

रणदुल्लाहखान हा शहाजीराजेंच्या जिवलग मित्र होता पण त्याचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याचा मुलगा मुस्तफाखान आणि अफजलखान हे शाहिदरबारी शक्तिशाली बनले. त्या दोघांनी शिवाजी महाराजांचे मोठे बंधू संभाजी व स्वतः शिवरायांबद्दल आदिलशहाकडे तक्रारी करण्यास सुरवात केली. त्यामुळे अखेर शहाजीराजे व त्यांच्या दोन्ही पुत्रांना अटक करून त्यांचा बंदोबस्त करण्याचे ठरवले.

शहाजीराजे सारख्या शूरवीर व एकनिष्ठ सरदाराच्या मुलाने चालवलेली बंडखोरी आदिलशहाच्या जिव्हारी लागली. म्हणून शहाजीराजांना धमकीचे पात्र लिहून शिवरायांना आवरण्याची ताकीद दिली. वरून त्यांच्या दोन्ही पुत्रांचा बंदोबस्त करण्याचे मनोमन आदिलशहा ने ठरवले. त्यासाठी आदिलशहाने तिहेरी शक्कल लढवली. शहाजीराजांना अटक, शंभाजीचा पराभव आणि शिवाजी महाराजांचा कायमचा बंदोबस्त.

फरदीखानास संभाजी राजेंचा पराभव करण्याचे आदेश दिले, मुस्तफाखानास शहाजी राजेंना अटक करण्यास सांगितले तर, फत्तेखानास शिवाजी राजांचा बंदोबस्त करण्यासाठी पुण्याकडे पाठवून दिले. शहाजी राजांना मात्र या काटकारस्थानाचा सुगावा लागू दिला नाही कारण त्यावेळी ते जिंजीच्या वेढ्यात लढत होते. शहाजी राजांचे कर्तृत्व मुस्तफाखान चांगलाच ओळखून होता. त्यामुळे त्याने मोठी सावधगिरी बाळगली.

शाहजी राजेंसारख्या शूर योध्याला समोर जाऊन अटक करणे त्याला शक्य नव्हते. म्हणून शहाजीराजे बेसावध असतांना कपटाने अटक करण्याचे त्याने योजले. मुस्तफाखानाने अफजलखान, मुधोळचे घोरपडे वैगैरे अनेक सरदारांना राज्यांच्या छावणीवर राजे झोपेत असतांना अटक करण्याचे प्रयत्न केले. झोपेत असतांना हल्ला झाला तेंव्हा शहाजीराजे थोडे गोंधळले खरे पण लगेच सावध होऊन घोड्यावर बसून लढण्यास तयार झाले.

हातघाई झाली छावणीवर गोंधळ उडाला या गडबडीत शहाजीराजे घोड्यावरून खाली कोसळले. याच संधीचा फायदा घेऊन मुधोळच्या घोरपडेंनी राजांना कैद केले. शहाजीराजांचा विश्वासू हस्तक कान्होजी जेधे त्यालाही खानाने कैद केले व कनकगिरीस नेऊन ठेवले. “स्वराज्य रक्षक फर्जंद” ही पदवी धारण करणारे शाहजीराजे संकटाच्या भोवऱ्यात सापडले. अफजलखानाने या अवस्तेत शहाजीराजांची जणू धिंडचं काढली.

कैद झालेल्या शहाजीराजांना आणण्यासाठी अफजलखानाची नेमणूक करण्यात आली त्यालाही तेच पाहिजे होते. त्याने ते काम मोठ्या आनंदाने व चोखपणे बजावले. राजेंना बेड्या घालून मार्च १६४९ ला विजापुरात आणण्यात आले. ७०० वर्षे रुपनायकाचे पूर्वज जिंजीस नांदत होते तेथे त्यांची अपार संपत्ती होती, सुमारे २० कोटी रुपयाची. हि सर्व संपत्ती व मौल्यवान वस्तू ८९ हत्तीवर लादून शहाजी राजेंना घेऊन अफजलखान जिंजीवरून सन १६४९ ला ३ महिन्या नंतर आदिलशहाकडे विजापुरी दाखल झाला.

शहाजीराजेंना कैद केल्या बरोबर आदिलशाहने बेंगलोर शहर व कोंढाणा किल्ला हस्तगत करण्यासाठी फौजा रवाना केल्या. इकडे फरदीखान शिवरायांचे थोरले बंधू संभाजी राजेंवर चालून गेला. संभाजीराजेंच्या स्वतःच्या १७ हजाराच्या फौजेस दक्षिणेतील संस्थानिकांनी पाठींबा दिल्याने त्यांच्याही फौजा येऊन संभाजी राजेंना मिळाल्या. त्या फौजेपुढे फरदीखानाची भंबेरी उडाली. संभाजी राजेंनी फरदीखानाचा सपशेल पराभव केला. पण हुकमाचे एक्के शहाजीराजे आदिलशहाच्या ताब्यात होते. अखेर राजगडावर शहाजीराजेंच्या अटकेची खबर आली.

इथे फत्तेखान स्वराज्यावर चालून आला होता पण शिवाजीराजांनी पुरंदरावर फत्तेखानाचा पराभव केला. बाजी पासलकर सैन्यासकट पळत्या फत्तेखानाच्या पाठलागावर सासवडपर्य़ंत गेले. सासवडजवळ झालेल्या लढाईत बाजी पासलकरांचा मॄत्यू झाला.

शिवरायांनी आणखी विजय मिळवला पण ही आनंद साजरा करण्याची वेळ नव्हती. शहाजीराजेंना कपटाने अटक करून जखमी केले गेले होते. आता आदिलशाह शाहजीराजेंचं काय करणार याचा अंदाज बंधने कठीण झाले होते. हा विचार करून जिजाऊ आणि शिवरायांचा थरकाप उडाला होता.

केवढे भयंकर मोठे संकट स्वराज्यावर चालून आले होते, प्रश्न जिजाऊंच्या कुंकवाचा होता. अखेर शिवाजीराजांनी राजकारणाचा डाव टाकत मोगल बादशाह शाहजहान यास त्याच्या दख्खनच्या सुभेदाराकरवी (शहजादा मुरादबक्ष) पत्र पाठवून शहाजीराजांसकट त्याच्या चाकरीत जायची इच्छा प्रकट केली.

हे पत्र पाठवण्याचा डाव यशश्वी झाला याचा परिणाम म्हणून शाहजहानाने आदिलशहावर दबाव आणला आणि परिणामी शहाजीराजांची सुटका झाली. परंतु त्यासाठी शिवाजीराजांना कोंढाणा किल्ला, आणि शहाजीराजांना बंगळूर शहर आणि कंदर्पीचा किल्ला आदिलशहाला द्यावा लागला.

रायगड ‘पूर्वेकडील जिब्राल्टर’

राजा खासा जाऊन पाहता गड बहुत चखोटा. चौतर्फा गडाचे कडे तासिल्याप्रमाणे दिड गांव उंच. पर्जन्यकाळी कडियावर गवत उगवत नाही आणि धोंडा तासीव एकच आहे. दौलताबाद पृथ्वीवर चखोट गड खरा, परंतु तो उंचीने थोडका. दौलताबादचे दशगुणी गड उंच असे देखोन बहुत संतुष्ट झाले आणि बोलिले, तक्तास जागा हाच गड करावा.

स्वराज्य स्थापनेच्या कार्यात अडचण येऊ नये म्हणून शिवाजी महाराजांनी सर्वच जहागिरी वतनदाऱ्या खालसा केल्या. पण काहींनी त्याला ताकदीने विरोध केला त्यातचं होता जावळीचा चंद्रराव मोरे. रायगड हा किल्ला चंद्रराव मोरेंच्या ताब्यात होता. आदिलशहाशी इमान राखणारा जावळीचा सरदार चंद्रराव मोरे शहाजीराजे आणि शिवाजीराजे यांच्याविरूद्ध आदिलशहाकडे कुरापती काढत असे.

त्याला स्वराज्याच्या कार्यात कुरापती करू नये व जावळी स्वराज्यात विलीन करावी अन्यथा कारवाहीला सामोरे जाण्यास तयार रहा म्हणून अनेकवेळा पत्रव्यवहार केला. तर “जेवणाच्या ताटावर बसलेले असाच तर तसेंच उठून हात धुवायला इथे या” अशी मुजोरी चंद्रराव करीत असे.

इ.स. १६५४ नंतर आदिलशहाने अफजलखानला जावळीवर चालून जाण्याचा हुकूम दिला. त्यामूळे चंद्रराव व शिवाजीराजे यांच्यामध्ये संघर्ष सुरू झाला आणि त्याला धडा शिकविण्यासाठी शिवाजी राजांनी हा रायरीचा (रायगड) किल्ला सर केला आणि चंद्रराव मोरे महाराजांना शरण आला. त्यामुळे कोकण भागात स्वराज्याचा विस्तार झाला. ब्रिटिश लोक रायगडाला ‘पूर्वेकडील जिब्राल्टर’ असे म्हणत असत.

अफजलखानाचा कोथडा

आदिलशाहने भोसले घराणे संपवण्याचा मनोमन विचारच केला होता. शहाजीराजेंच्या कुटुंबाला संपवण्यासाठी अगदी कुठल्याही थराला जायला तो तयार होता. त्याचीच प्रचिती आली १६५८ च्या कनकगिरीच्या लढाईत. या लढाईत शिवाजी महाराजांचे थोरले बंधू संभाजी महाराजांची कपटाने हत्त्या करण्यात आली, आणि ती हत्त्या केली आदिलशाहाच्या सर्वात बलवान सरदाराने, अर्थातच त्याचे नाव होते “अफ़झलखान”

पण शिवाजी राजेंचा बंदोबस्त कसा करावा या विचाराने त्याला झोप लागत नव्हती. शिवाजीराजेंना संपवण्यासाठी आदीलशाहने दरबारात विडा ठेवला. पण महाराजांच्या भीतीने हा विडा उचलायला कुणी सरदार तयार होईना. अखेर हा विडा उचलला तो अफझलखान यानेच.

अफझलखान हा अतिशय कपटी, निर्दयी आणि क्रूर सरदार होता. दगा देऊन हत्त्या करणे यासाठी तू कुप्रसिद्ध होता. आदिलशाहने त्याला “आदिली” नावाची प्रसिद्द तलवार देऊन सन्मानित केले होते. शिवाय खानाला “ढाल-गज” नावाची अत्यंत प्रसिद्ध अंबारी देऊन गौरविण्यात आले होते. १०,००० सैनिकांच्या वैयक्तिक फौजेचे नेतृत्व अफझलखानाकडे होते. दक्षिणेस अफझलखानाची मोठी दहशत होती. असा हा खान स्वराज्यावर चाल करून येणार होता.

शिवरायांना याची कल्पना होती. १६५९ मध्ये, अफझलखान तोफा, हत्ती, घोडे आणि सैनिकांची भली-मोठी फ़ौज घेऊन स्वराज्याच्या दिशेने निघाला. महाराजांना त्याच्या मूळनिवासी पुण्याला गाठून त्याची हत्त्या करणे ही अफझलखानाची प्रारंभिक योजना होती. खुल्या मैदानावर खानाच्या फौजेसमोर आपला टिकाव लागणार नाही हे महाराजांना ठाऊक होते. म्हणून जावळीच्या घनदाट जंगलात असणाऱ्या प्रतापगडावर वास्तव्य करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

इकडे अफझलखान आपल्या प्रचंड फौजेसह गावेच्यागावे उध्वस्त करत सुटला होता. वाटेत त्याने अनेक मंदिरे फोडली त्याला वाटलं असे केल्याने शिवराय चिडतील आणि खुल्या मैदानात लढाईला उतरतील. पण महाराज हे संयमी नेतृत्व होतं. असे अलगद खानाच्या जाळ्यात सापडतील ते महाराज कसले? खानाला स्वराज्यात येण्यास भाग पाडावे मग त्याच्याशी दोन हात करावे असा चंग महाराजांनी बांधला होता.

दोन्ही पक्षांच्या वकिलामार्फत अखेर खान प्रतापगडाच्या पायथ्याशी येण्यास तयार झाला. शिवाजी महाराज अर्धी लढाई इथेच जिकंले होते. पण या लढाईचा शेवट इतका सोपा नव्हता. खान दगाबाजीसाठी कुप्रसिद्ध होता, शिवाय याआधीही त्याने शहाजी राजेंना कपटाने अटक केले होते व महाराजांचे थोरले बंधू शंभाजी राजेंची हत्या केली होती. आणि आताही भेटीवेळी तो दगाफटका करणार हे स्पष्टच होते.

भेटीचा दिवस ठरला मृत्यू १० नोव्हेंबर १६५९. खानाच्या छावणीपासून लांब प्रतापगडाच्या पायथ्याशी खास शामियाना सजवण्यात आला. खानाचे सैन्य शामियान्यापासून दूर वाईला असेल, दोन्हीकडील प्रत्येकी एक वकील व एक अंगरक्षक प्रत्यक्ष भेटीस्थळी उपस्थित असेल, महाराज आणि खान दोघेही निशस्त्र शामियान्यात भेटतील व वाटाघाटीच्या चर्चा करतील. ही भेटीची रुपरेषा ठरवण्यात आली. पण शब्दाला जागेल तो कसला अफझलखान.

म्हणून महाराजांनी अंगरख्याच्या आत लोखंडी चिलखत परिधान केले आणि सोबत बिचवा तसेच वाघनखे ठेवली. बिचवा चिलखतामध्ये दडविला होता तर वाघनखे हाताच्या पंजाच्या आतमध्ये वळविलेली असल्यामुळे दिसतं नव्हती. शिवाजी महाराजांसोबत जिवा महाला हा विश्वासू अंगरक्षक होता तर अफझलखानसोबत सय्यद बंडा हा तत्कालीन प्रख्यात असा दांडपट्टेबाज होता.

धिप्पाड उंचपुऱ्या, बलदंड अफझलखानाने शिवाजी महाराजांना मिठी मारली आणि शिवाजीराजांचे प्राण कंठाशी आले. त्याच वेळी अफझलखानने कट्यारीचा वार शिवाजी महाराजांवर केला परंतु चिलखतामुळे शिवाजीराजे बचावले. अफझलखानाचा दगा पाहून शिवाजीराजांनी चपळाईने वाघनखे खानाच्या पोटात घुसवली. त्याचबरोबर अफझलखानाची प्राणांतिक आरोळी चहूकडे पसरली. दगा..दगा..दगा..

ही आरोळी एकूण सय्यद बंडा शामियान्यात धावत आला तत्क्षणी शिवाजीवर दांडपट्ट्याचा जोरदार वार केला जो तत्पर जिवा महालाने स्वतःवर झेलला आणि शिवाजीराजांचे प्राण वाचले. यामुळेच “होता जिवा म्हणून वाचला शिवा” ही म्हण प्रचलित झाली. जीव महाले आणि सय्यद बंडा यांची खडाखडी सुरु असताना अचानक अफझलखानाचा वकील कृष्णा भास्कर कुलकर्णीने महाराजांच्या डोक्यावर तरवारीचा वार केला. जिरेटोप असल्यामुळे महाराज थोडक्यात बचावले महाराजांनी तत्क्षणी तलवारीने कुलकर्णीचे दोन तुकडे केले.

आधीच ठरलेल्या इशाऱ्याप्रमाणे भेटीच्या वेळी तीन तोफांचे बार प्रतापगडावरून काढण्यात आले, आणि खानाच्या छावणीच्या जवळपासच्या झाडाझुडुपांमध्ये दडून बसलेल्या मावळ्यांनी हल्ला करून खानाच्या सैन्याची दाणादाण उडविली. खानाचा मुलगा फाजलखान आणि इतर काही सरदार लपूनछपून वाईच्या मुख्य छावणीपर्यंत आले. इथे खानाचा जनाना होता. इथे आल्यावर ते पाठलागावर असलेल्या नेताजीच्या सैन्यापासून वाचण्यासाठी खजिना, हत्ती व इतर जड सामान टाकून विजापूरला जनान्यासकट पळाले.

अफझलखानाच्या मृत्यूनंतर त्यांनी त्याच्या शवाचे अंत्यसंस्कार इस्लामी पद्धतीने करून त्याची एक कबर प्रतापगडाच्या पायथ्याशी बांधली आणि त्या कबरीच्या कायम देखभालीची व्यवस्था केली. मृत्यूनंतर वैर संपते म्हणतात त्याचा प्रत्येय या घटनेतून येतो. अफझलखानच्या मृत्यूनंतर शिवाजीराजांनी दोरोजी नावाच्या सरदाराला कोकणपट्ट्यातील आणखी किल्ले आणि प्रदेश जिंकण्यास पाठवले. स्वतः राजे सातारा प्रांतात घुसून कोल्हापुरापर्यंत गेले व त्यांनी पन्हाळा जिंकून घेतला. नेताजीने त्याच्या सैन्यासह जवळपास विजापुरापर्यंत धडक मारली.

इतक्या क्रूर बलदंड अफझलखानाला एकट्या शिवाजी महाराजांनी मारणे म्हणजे आश्चर्यच! या घटनेनंतर शिवाजी महाराजांचे शत्रू टरकले. इंग्रजही सावध झाले. युद्धभूमीवर नुसता “शिवाजी आले रे..” म्हटले की शत्रूचं सैन्य माघारी सैरभैर होऊन धावायला लागायचं.

या घटनेचा परिणाम असा झाला की शिवाजी राजांची कीर्ती भारतभर पसरली. आज पर्यंत इतर राजकीय घराणे शिवाजी महाराजांना एक “शूर सरदाराचा बंडखोर पुत्र” म्हणून ओळखत होते. या घटनेनंतर हे चित्र पूर्णपणे पालटले, भारतीय राजकारणाच्या पटलावर “शेर शिवाजी” नावाच्या महायोध्याचा उदय झाला होता.

shivaji maharaj
chhtrapati shivaji maharaj
नरसिंह हे! नरसिंह हे!
 इंद्र जिमि ज़ृंभ पर
 बाडव सअन्भ पर
 रावण सदंभ पर
 रघुकुलराज है!
 
पवन बारिबाह पर
 संभु रतिनाह पर
 ज्यों सहसबाह पर
 राम द्विजराज है!
 
दावा द्रुमदंड पर
 चीता मृग्झुन्द पर
 भूषण वितुण्ड पर
 जैसे मृगराज है!
 
तेज तमअंस पर
 कन्ह जिमि कंस पर
 त्यों म्लेंच्छ बंस पर
 शेर शिवराज है
 शेर शिवराज है
 – कविराज भूषण

पन्हाळ्यावरुन सुटका

अफझलखानाचा बंदोबस्त केल्यानंतर शिवाजी महाराजांनी आक्रमक भूमिका घेऊन ताबडतोड अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले. याच मोहिमेवर असतांना डिसेंबर १६५९ मध्ये शिवाजी महाराज कोल्हापूर नजीक पन्हाळा किल्ल्याजवळ पोहोचले व याच सुमारास अदिलशाही सरदार रुस्तमजमान मिरजेपाशी येऊन पोहोचला.

रुस्तमजमान कडे अनेक मातब्बर सरदार होते जसे, अफझलखानाचा मुलगा फ़ाजलखान, मलिक इत्बार, सादतखान, याकुबखान, हासन खान, संताजी घाटगे इत्यादी व त्याचे सैन्यबळही खूप मोठे होते. शिवाजी महाराजांच्या सेनेत नेतोजी पालकर, हणमंतराव खराटे, हिरोजी इंगले, भिमाजी वाघ इत्यादी सरदार होते.

शिवाजी महाराज पन्हाळ्यावर आहेत असे कळाल्यानंतर पन्हाळ्यावर आक्रमणकरण्याचा प्रयन्त रुस्तमजमाने केला. परंतु २८ डिसेंबरला पहाटेच अचानकपणे शिवाजी महाराजांनी रुस्तमजमानच्या सेनेवर गनिमी काव्याने हल्ला केला. पूर्ण जोरदार हल्ला न चढवता पुढून मागून आजूबाजूने तुकड्यांनी हल्ले चढवले व आदिलशाही सेनेला नामोहरम केले. रुस्तमजमान रणांगण सोडून पळून गेला.

सततच्या अपयशी लढायांमुळे आदीलशाह चिडला आणि त्याचा सेनापती सिद्धी जौहर यास पूर्ण ताकदीनिशी शिवरायांवर हल्ला करण्याचा आदेश दिला. त्यादरम्यान शिवाजी राजे मिरजेच्या किल्याला वेढा देऊन होते. सिद्धीला हि बातमी कळताच त्याने आपला मोर्चा तिकडे वळवला. महाराजांना सिद्धीच्या आक्रमणाची खबर लागली म्हणून महाराज पन्हाळगडावर गेले. सिद्दीला याचा सुगावा लागला त्याने गडाला वेढा घातला.

सिध्दीने गडावर येणारी सारी रसद तोडून टाकली, काही दिवस सर्वानी तग धरली मात्र सिद्धी वेढा उठवेल अशी लक्षणे दिसेनात. तेंव्हा सर्वांनी खलबते करून महाराजांना जवळच असलेल्या विशाळगडावर पोचवावे हा निर्णय घेतला. एके रात्री सिद्धीचे सैन्य गाफील असतांना, महाराज चोरवाटेने शिफातीने वेढा तोडून निसटले.

सिद्दीला याची खबर लागताच त्याने काही सैन्य देऊन सिद्दी मसऊदला महाराजांच्या पाठलागावर पाठवले. घोडखिंडीजवळ पोचल्यानंतर महाराजांचे विश्वासू साथीदार बाजीप्रभू देशपांडे यांनी विनंती केली कि महाराजांनी विशाळगडावर पोहचावे व तोफेच्या तीन डागण्या द्याव्या जेणेकरून महाराज सुखरूप गडावर पोचले याची खात्री होईल. तोपर्येंत घोडखिंडीत सिद्धीला झुंजवीत ठेवतो. महाराजांचा नाईलाज झाला.

बाजीप्रभूंच्या या विनंतीवजा हट्टापुढे महाराजांना या निर्णयाला मान्यता द्यावी लागली. बाजीप्रभूनी प्रयत्नांची शर्थ करत संख्येने कितीतरी पट असलेल्या सैन्याला खिंडीत रोखून धरले जोपर्येंत विशाळगडावरून तोफांचा आवाज आला नाही. अखेर महाराज गडावर पोचल्याची खातरजमा झाली, आणि तारवारीच्या घावांनी चाळणी झालेल्या शरीरातून बाजीप्रभूंनी प्राण सोडले.

महाराजांना हि बातमी मनाला खूप चटका लावून गेली. बाजीप्रभू हे ज्या घोडखिंडीत लढले आणि स्वतःच्या प्राणांचे स्वराज्यासाठी बलिदान दिले त्या घोडखिंडीचे नाव शिवरायांनी पावनखिंड असे ठेवले. बाजीप्रभूंच्या पवित्र बलिदानाने पावन झालेली “पावनखिंड”.

लालमहाल आणि शाहिस्तेखान

शिवाजी महाराजांचे पराक्रम आणि कीर्ती आग्ऱ्यापासून ते तंजावर-जिंजीपर्यंत आणि गुजरातपासून ते बंगालपर्यंत होती, याचा पुरावा आहे बंगालचा सुभेदार शाहिस्तेखान. पुण्याचा लालमहाल स्वतः शहाजी राजांनी बांधून घेतला होता. आज आपण पुण्यात जो लालमहाल पाहतो तो खरा लालमहाल नव्हे. पुणे महानगरपालिकेने हा लालमहाल १९८८ साली बांधला. खरा लालमहाल कुठे गेला या बाबत इतिहासाला माहित नाही.

परकीय आक्रमकांनी पुण्यावर गाढवाचा नांगर फिरवला होता. पुण्याचा कारभार जेव्हा जिजाऊंच्या हाती आला तेव्हा शिवबाला घेऊन जिजाऊंनी सोन्याचा मुलामा असलेला नांगर चालविला होता. शिवरायांचं बालपण ही याच लालमहालात गेले. शिवरायांनी स्वतः राज्यकारभार चालवण्याचे धडे जिजाऊंच्या देखरेखीखाली याच लालमहालात गिरवले.

इ स १६६३ मध्ये मुघल बादशाह औरंगजेब याने आपल्या सख्या मामला शिवाजी राजांचा बंदोबस्त करण्यासाठी पाठवले. मिर्झा अमीर उल् उमरा हैबतजंग नबाब शाहिस्तेखान अबू तालिब हे त्याचे पदव्यांसकट नाव. तो तुर्कस्तान चा नवाब होता. त्याला लोक प्रतिऔरंगजेब म्हणत.

शाहिस्तेखानाला औरंगजेबाने दक्खनचे सुभेदार नेमले आणि स्वराज्यावर चाल करून शिवाजी राज्यांचा कायमचा बंदोबस्त करण्यास बजावले. शाहिस्तेखान १ लाखाची फौज घेऊन पुण्यावर चालून आला. तत्पूवी त्याच्या बलाढ्य सेनेने ५६ दिवस लढून चाकणचा किल्ला घेतला. पुण्यात आल्या-आल्या त्याने जनतेला लुटून अन्याय अत्याचार करण्यास सुरुवात केली. आणि शेवटी लालमहालात तळ ठोकला.

औरंगजेबाला जरब बसवण्यासाठी शाहिस्तेखानाला जन्माची अद्दल घडवावी लागेल हे शिवरायांनी सहकार्यांशी चर्चा करतांना ठरवले. शिवरायांना लालमहालाची खडान्खडा माहिती होती. अंधाऱ्या मध्यरात्री मोजक्या मावळ्यांसह थेट लालमहालात घुसून खानाला कापावे अशी योजना आखण्यात आली आणि त्याची अंमलबजावणी केली. खानाचे नशीब बलवत्तर म्हणून खान वाचला. नुसत्या बोटांवर निभावलं. आणि खान पळून गेला.

शाहिस्तेखान पळून गेला तो परत कधी आलाच नाही, या घटनेनंतर मुघल राजवटीची पार अब्रू गेली. औरंगजेबाची हा फार लाजिरवाणा पराभव होता. त्याचा सक्खा मामा अक्षरशः जीव मुठीत घेऊन पळून आला होता. पुढे हाच शाहिस्तेखान मरेपर्येंत बंगाल प्रांताचा सुभेदार होता आणि आज बांग्लादेशातल्या ढाका येथे त्याचे थडगे आहे.

सुरतेची लूट

शिवरायांनी दोन वेळा सुरतेची लूट केली. सुरत मुघलांच्या ताब्यात होत, सुरत हे त्या काळी व्यापाराचा एक प्रमुख केंद्र होत. अनेक धनाढ्य व्यापारी तिथे माल दाबून होते. शिवाय बादशाह औरंगजेबाला इथून मोठया प्रमाणात कर जात असे. पण इथे स्वराज्यात अनेक शत्रूंची आक्रमणं आणि त्यामुळे होणारे युद्धे यात स्वराज्याचा खजाना रिता होत चालला होता.

स्वराज्य चालवायचं म्हणजे पैसा हा महत्वाचा आहेत. सुलतानांना किंवा मोघलांना याची चिंता नसे कारण ते रयतेवर वेगवेगळ्या प्रकारचे जुलमी कर लाडात असत किंवा गरज पडेल तशी जनते कडून खंडणी वसूल करत असत. पण शिवाजी महाराज तसे नव्हते. त्यांचे आपल्या सैन्याला स्पष्ट आदेश होते की, “मोबदला दिल्याशिवाय शेतकऱ्याच्या भाजीच्या देठालाही हात लावू नये”.

आणि म्हणूनच शिवाजी महाराजांना “रयतेचा राजा” म्हटले जाते. अनेक दिवसाच्या गंभीर खलबतांनंतर महाराजांनी स्वराज्याचा खजिन्याचा प्रश्न मार्गी लावण्यासाठी लुटीचा उपाय शोधून काढला. भारतात लुटीचा इतिहास अतिशय विनाशक आणि रक्तरंजित आहे. पण महाराजांनी सुरतेतील जनतेच्या केसालाही धक्का न लावता ही लूट केली. महिला, लहान मुले वृद्ध यांना पूर्ण संरक्षण दिले एवढेच काय तर मशिदी आणि चर्च ला सुद्धा या लुटीतून पूर्ण संरक्षण दिले गेले.

पुरंदरचा तह

सुरतेच्या लुटीनंतर औरंगजेबाचा पारा आणखीनचं चढला, काहीही करून शिवाजी महाराजांना रोखायला हवे असे त्याला वाटू लागले. तो दिल्लीत बसून शिवाजी महाराजांना “पाहाडो का चूहा” असं म्हणायचा. पण औरंगजेबाचा सेनापती मिर्झाराजे जयसिंग याला चांगलेच ठाऊक होते की शिवाजी महाराज म्हणजे “सह्याद्रिचा सिंह” आहेत.

१६६५ साली आपल्या याच सेनापतीला औरंगजेबाने शिवाजीराजांवर आक्रमण करायला प्रचंड सैन्यासह पाठवले. इतक्या प्रचंड सैन्यासमोर महाराजांच्या प्रतिकार कमी पडला. अखेर निर्णायक लडाई नंतर पुरंदरचा तह करण्यात आला त्यात महाराजांना आपले २३ किल्ले मुघलांना द्यावे लागले. त्याच बरोबर मुघलांचा तत्कालीन तख्त आग्रा येथे हजर होण्याचे कबूल करावे लागले. ही एक पाऊल मागे घेण्याची वेळ होती, आणि महाराजांनी एक पाऊल मागे घेतलं.

आग्ऱ्याहून सुटका

विजापूरकरांवर केलेल्या आक्रमणावर चर्चा करण्यासाठी १६६६ साली शिवाजी महाराजांना दिल्ली येते भेटीसाठी बोलवण्यात आले होते. आणि ते पुरंदरच्या तहावेळी महाराजांनी मिर्झाराजे जयसिंगाला कबूलही केले होते. ठरल्यानुसार महाराज आपल्या ९ वर्षाचा पुत्र संभाजी बरोबर दिल्लीत दाखल झाले. सुरुवातीला शिवाजी महाराजांचा व्यवस्थित मानसम्मान मिर्झाराजें द्वारा राखला गेला.

मात्र औरंगजेबाच्या वाढदिवशी त्याच्या दरबारात महाराजांना कनिष्ठ सरदारांच्या समवेत मागच्या रांगेत उभे करण्यात आले. शिवाजी राजांचा उपमर्द करण्यात आला. या अपमानाचा जाब विचारण्यासाठी महाराज थेट औरंगजेबाच्या तख्ताकडे गेले आणि आपण मराठा स्वराज्याचा असा अपमान सहन करणार नाही असे औरंगजेबाला खडसाहून सांगितले. औरंगजेबाने त्यांना कैद करण्याचे आदेश दिले.

महाराजांना कैद करण्यात आल्यानंतर लवकरच त्यांची रवानगी मिर्झाराजे याचा पुत्र मिर्झाराजे रामसिंग यांच्याकडे आग्रा येथे करण्यात आली. शिवाजी राजांचा पूर्वइतिहास पाहता त्यांच्यावर दिवस रात्र कडक पहारा ठेवण्यात आला. सुटकेसाठी बोलणी करण्याचे अनेक प्रयत्न फसले. त्यावेळी महाराजांनाही फार प्रतिकार केला नाही. काही दिवस जाण्याची वाट पहिली.

काही दिवस गेल्यानंतर महाराजांच्या लक्षात आले कि पहारेकरी पहारा देण्यात कुचराई करत आहेत. महाराजही याचीच वाट पाहत होते, त्यांनीं एक योजना बनवली. त्यांनी आजारी असल्याचे ढोंग केले. प्रकृतिस्वास्थासाठी आग्र्यातील विविध मंदिरांना व दर्ग्यांना मिठाईचे पेटारे पाठवण्याचे सुरु केले. सुरवातीला तर प्रत्येक पेटारा पहारेकरी बारकाईने तपासून पाहत मात्र सवयीनुर पुन्हा पहारेकर्यांनी पेटार्यांनकडे दुर्लक्ष करण्यास सुरवात केले. शिवाजी महाराजांनी हि गोष्ट ताडली.

याच गोष्टीचा फायदा घेऊन एके दिवशी शिवाजी राजे व संभाजी पेटाऱ्यात बसून निसटण्यात यशश्वी झाले. कुणाला संशय येऊ नये म्हणून महाराजांचा विश्वासू हिरोजी फर्जंद शिवरायांचा पोशाख चढवून त्याची अंगठी दिसेल अश्या अवस्तेत बिछान्यात पडून होते. शिवराय दूरवर जाऊन पोहोचले याची खात्री झाल्यावर तो सुद्धा पहारेकर्यांना बगल देऊन निसटला.

बराच वेळ आत काहीच हालचाल होत नाही हे लक्षात आल्यावर पहारेकरी आत गेले असता तिथे कुणीही नव्हते. सत्य परिस्थिती लक्ष्यात समजली तो पर्येंत २४ तास उलटून गेले होते. स्वतः महाराज थेट स्वराज्यात न येता वेषांतर करून मथुरेला गेले. लहान संभाजी ला घेऊन प्रवास करणे धोक्याचे होते हे ओळखून त्यांनी संभाजींना एका विश्वासू व्यक्तीकडे ठेऊन, एक गोसाव्याच्या वेशात मजल दरमजल करत महाराष्ट्रात आले.

स्वराज्यात परतल्यावर संभाजी महाराजांचा वाटेत मृत्यू झाला अशी अफवा पसरवण्यात आली उद्देश असा होता की संभाजींना पाठलाग औरंगजेबाने सोडून द्यावा. झालेली तसेच काही काळानंतर संभाजी राजेही स्वराज्यात सुखरूप परत आले. मा जिजाऊंना हायसे वाटले. विशेष म्हणजे महाराजांच्या गैरहजेरीत सुद्धा महाराजांनी निवडलेल्या अष्टप्रधान मंडळा सोबत जिजाऊंची स्वराज्याचा कारभार उत्तम सांभाळला.

आग्र्याच्या सुटके नंतर महाराजांनी विजयी घोडदौड पुन्हा सुरु झाली. राजेंनी आपल्या अपमानाचा बदल घेण्यासाठी तहात दिलेले सर्वच्या सर्व किल्ले पुन्हा जिंकून घेतले. सर्वात आधी त्यांनी कोंढाणा जिंकून घेतला कोंढाण्याच्या या लढाईत तानाजी मालुसरे त्यांनी पराक्रमाची पराकाष्ठा केली व त्यांना वीर मरण आले. तानाजीच्या स्मुर्तिप्रीत्यर्थ शिवरायांनी या गडाचे नाव सिंहगड ठेवले.

शिवराज्याभिषेक

आग्रावरून सुटल्यावर महाराजांना एक गोष्ट लक्ष्यात आली ते म्हणजे महाराज अभिषिक्त राजे नसल्याचे अनेक व्यावहारिक तोटे शिवरायांना व त्यांच्या साथीदारांना जाणवत होते. शिवाजीराजांनी अनेक जमिनींवर स्वामित्व स्थापन केलेले असले आणि अपार धन मिळविले असले तरी, त्यांच्याजवळ मजबूत लष्कर आणि नौदल असले आणि असंख्य सैनिकांवर त्यांचा हुकूम चालत असला तरी सैद्धांतिकदृष्ट्या त्यांची स्थिती ही राजासारखी नव्हती.

मुघल सम्राटाच्या लेखी ते फक्त एक जमीनदार होते, किंबहुना त्यामुळेच त्यांना किरकोळ कनिष्ठ सरदारांच्या रांगेत मागे उभे करण्यात आले होते. आदिलशहासाठी ते फक्त एका जहागीरदाराचे बंडखोर पुत्र होते. शास्त्रीयरित्या कोणत्याही राजासोबत समान दर्जाचा दावा ते आतातरी करू शकत नव्हते. तसेच ज्या लोकांवर त्यांचे राज्य होते त्या लोकांकडून स्वामीनिष्ठेची वा भक्तीची खरीखुरी अपेक्षा राज्याभिषेकाशिवाय करणे चुकीचे होते.

कारण अभिषिक्त राजा म्हणजे साक्षात देवचं असा भारतीय सामान्य जनतेचा दृष्टिकोन होता. राज्याभिषेकाशिवाय त्यांच्या आज्ञांना किंवा आदेशांना अखिल रयत गांभीर्याने घेईलच असे नव्हते. राज्याभिषेक झालेला नसल्याने कोणत्याही तहावर स्वाक्षरी करणे, विधीवत मार्गाने एखाद्याला जमीन देणे व आपल्या राजकीय सत्तेच्या भविष्याची हमी देणे शक्य नव्हते आपल्या राजकीय स्वराज्याला कायदेशीर मान्यता मिळवून देऊन तिचे अस्तित्व कायम राखण्यासाठी राज्याभिषेक करणे आवश्यक होते.

तर ऐतिहासिक कागदपत्रांवरून हेही स्पष्ट दिसून येते की सामाजिकदृष्ट्या भोसले घराण्याशी समान असलेल्या अनेक मराठा सरदारांमध्ये त्याकाळी मत्सराची भावना निर्माण झालेली होती हे नक्की. अर्थातच असे लोक स्वतःला शिवाजीराजांचे सेवक म्हणवून घेण्यास नकार देत होते व आपण आदिलशहाचे एकनिष्ठ सेवक आहोत असे म्हणत होते. त्यांच्या लेखी अजूनही शिवाजी राजे भोसले हे बंडखोर आणि स्वामीद्रोही होते.

अशातच त्यांचा दृष्टिकोन बदलण्यासाठीही राज्याभिषेक करून घेणे गरजेचा होता. औपचारिक राज्याभिषेकामुळे अशा मत्सरी सरदारांना शिवाजी राजे भोसले हे आता छत्रपती आहेत आणि विजापूर व गोवळकोंड्याच्या शहांप्रमाणेच समान दर्जाचे राजे आहेत असा संदेश जाणे महत्वाचा होता.

प्राचीन हिंदू शास्त्राप्रमाणे केवळ क्षत्रिय वर्णातील व्यक्तीसच राजा म्हणून अभिषिक्त केले जाऊ शकत होते आणि अशी व्यक्तीच हिंदू रयतेचा राजा असल्याचा दावा करू शकत होती. पण मेख अशी होती कि महाराज कुणबी होते, एका शेतकरी कुळातील होते. त्यांचे भोसले कूळ हे क्षत्रिय म्हणून त्याकाळी गणले जात नव्हते. अर्थातच या शास्त्रांनुसार भोसले कूळ शूद्र होते आणि अशा कुळातील व्यक्तीस राजा होण्याचा अधिकार नव्हता.

काही ब्राम्हण मंडळींचा तर हाही आक्षेप होता कि परशुरामाने आधीच पुर्थ्वी २१ वेळा निक्षत्रिय करून झाली असल्यामुळे आता पृथ्वीलोक कुणीही क्षत्रिय उरला नाही. म्हणून महाराष्ट्रातील काही ब्राम्हणांनी त्यांच्या राज्याभिषेकाला विरोध केला. शिवाजी महाराज यांचा राज्याभिषेक अधिकृतपणे त्यांना ‘क्षत्रिय’ जाहीर करून झाला तरच भारताच्या सर्व भागातील ब्राह्मण उपस्थित राहून त्यांना आशीर्वाद देतील अशी परिस्थिती निर्माण झाली.

शूद्रकुलोत्पन्न म्हणून राज्याभिषेकासाठी आक्षेप घेणाऱ्यांची तोंडे बंद करू शकेल अशा पंडिताची म्हणूनच त्यावेळी महाराजांना गरज होती. विश्वेश्वर नामक पंडिताच्या रूपात ही गरज पूर्ण झाली. मूळचा पैठणचा असणारा हा ब्राम्हण कशी येथे वास्तव्यास होता या पंडिताचे टोपणनाव ‘गागाभट्ट’ असे होते. सुरुवातीस काही आढेवेढे घेतल्यानंतर पंडित गागाभट्ट शिवाजी राजे भोसले यांना क्षत्रिय मानण्यास तयार झाले. पण त्यासाठी सहा कोटी रुपये दक्षिणेच्या रूपात देण्याचे त्याने ठरवून घेतले. दक्षिणा कसली लाचच ती.

क्षत्रिय घराण्याशी भोसले कुळाचा संबंध होता हे सिद्ध करण्यात बाळाजी आवजी आणि अन्य काही साथीदारांचा पुढाकार होता. त्यांनी भोसले कुळाची वंशावळी जुळवून भोसले कूळ हे प्रभू रामचंद्राच्या सूर्य वंशातील शुद्ध क्षत्रिय घराणे आहे हे सिद्ध केले. अशा भक्कम पुराव्यानंतर गागाभट्ट महाराष्ट्रात येऊन शिवाजी भोसले यांच्या राज्याभिषेकाचे प्रमुख पुरोहित म्हणून जबाबदारी स्वीकारण्यास अखेर तयार झाले.

६ जून १६७४ रोजी रायगडावर शिवाजीराजांना रायगडावर राज्याभिषेक करण्यात आला. त्या दिवसापासून शिवाजी महाराजांनी शिवराज्याभिषेक शक सुरू केला आणि शिवराई हे नवे चलन जारी केले. या शिवाय नवी कालगणना सुरू होऊन नवा शक सुरू झाला, फारसी-संस्कृत शब्दकोश बनवला गेला. तसेच पंचांगशुद्धी करण्याची सक्ती केली. यासाठी कृष्ण दैवज्ञ नामक ज्योतिषी आणवला. या ज्योतिष्याने ग्रंथ लेखन करावे आणि संबंधितांना रित घालून द्यावी असा आदेश दिला. तसेच त्याच्या कडून ‘करणकौस्तुभ’ नामक ग्रंथही लिहून घेतला.

राज्याभिषेकानंतर सेनापती प्रतापराव गुजर यांचा मृत्यू, प्रतापगडावर वीज पडणे, महाराजांची पत्नी काशीबाई यांचा मृत्यू, तसेच राज्याभिषेकानंतर केवळ बारा दिवसांनी राजमाता जिजाबाई यांचा मृत्यू इत्यादी घटना झाल्या, त्यामुळे गागाभट्टाने केलेल्या अभिषेकामधे काही चुका झाल्या अशी शक्यता वर्तवण्यात येत होती. म्हणून सहकार्याच्या मागणीनुसार पुराणोक्त पद्धतीने महाराजांनी दुसरा राज्याभिषेक करून घेतला.

दक्षिण भारतात राज्यविस्तार

महाराजांचा राज्याभिषेक झाला शिवाजी भोसले हे छत्रपती शिवाजी महाराज झाले. मात्र त्यानंतर अल्पावधीतच दिनांक १७ जून १६७४ रोजी जिजाऊ मांसाहेब यांचा मृत्यू झाला शिवरायांचा मोठा आधार गेला. महाराज छत्रपती झाले खरे पण मुघल बादशाह औरंगजेब स्वराज्य नष्ट करण्यासाठी टपून बसला होता. तो स्वराज्याचा घास घ्यायला केंव्हा येईल याचा नेम नव्हता. यदाकदाचित जर औरंगजेब स्वराज्यावर चालून आला तर दक्षिणेत एखादे मजबूत सैनिक ठिकाण असावे असा महाराजांचा विचार होता.

इतिहासात पुढे आल्यावर आपल्याला कळलेच की राजाराम महाराजांसाठी जिंजी हे किती महत्वाचे ठिकाण होते. हा महाराजांच्या दूरदृष्टीचा पुरावा आहे. सावत्र भाऊ व्यंकोजीराजे हे दक्षिणेतील तंजावरची जहागीर सांभाळून होते. शहाजीराजांची कर्नाटकातील जहागिरीही त्यांच्याकडे होती. त्यांची भेट घेऊन स्वराज्याच्या कार्यासाठी त्यांची काही मदत मिळाली तर पहावे असा हेतू होता.

आदिलशहाची फारशी भीती आता राहिली नव्हती. शिवाजी राजेंचे कर्तृत्व बघून आणि ते आता हिंदूंचे अभिषिक्त छत्रपती आहेत याची जाण होऊन इतर शह्याही त्यांना मानसम्मान देऊ लागले होते. उदारणार्थ महाराज जेव्हा दाक्षितेत मोहिमेसाठी घेले तेंव्हा शिवरायांनी गोवळकोंड्याच्या कुतुबशाहाची मदत मागितली. अशी मदत देण्याचे त्याने खुशीने कबूल केले.

दक्षिणेकडील मोहिमेदरम्यान गोवळकोंड्याच्या अबुल हसन कुतुबशहाने त्यांना भेटीचे आमंत्रण दिले. तेव्हा प्रथम कुतुबशहाच्या राजधानीला भेट देऊन मग दक्षिण दिग्विजयासाठी पुढे जायचे अशी योजना त्यांनी आखली. गोवळकोंडा हीच कुतुबशाहाची राजधानी होती. गोवळकोंड्यात कुतुबशहाकडून व त्याच्या प्रजाजनांकडून शिवाजी महाराजांचे जंगी स्वागत झाले. दरबारातही कुतुबशहाने महाराजांना खास तयार केलेल्या सिंहासनावर आपल्या बरोबरीने बसवले. स्वागतसत्कार स्वीकारल्यानंतर शिवराय कर्नाटकाच्या मोहिमेवर निघाले.

चेन्नईच्या दक्षिणेस जिंजीचा किल्ला आहे. रायगडाप्रमाणेच प्रचंड आणि मजबूत असलेला हा किल्ला वेढा घालून महाराजांनी जिंकला. त्यासोबतच दक्षिणेत स्वराज्याचे एक मजबूत ठाणे तयार झाले. नंतर शिवरायांनी वेल्लोरच्या किल्ल्याला वेढा दिला. कित्येक महिने वेढा देऊनही किल्ला ताब्यात येईना, तेव्हा वेल्लोरजवळच्या डोंगरावरून त्या किल्ल्यावर तोफांचा मारा केला आणि किल्ला सर केला. त्यांनी कर्नाटकात एकूण वीस लक्ष उत्पन्नाचा प्रदेश आणि कित्येक छोटे-मोठे किल्ले जिंकून घेतले.

यानंतर शिवाजी महाराजांनी आपले सावत्र बंधू व्यंकोजीराजे यांना भेटीसाठी बोलावले. व्यंकोजीराजे या भेटीसाठी फारसे उत्सुक नव्हते. काही दिवस ते महाराजांसोबत राहिले, परंतु एका रात्री महाराजांना काही न कळवता तंजावरला निघून गेले आणि उलट महाराजांच्या फौजेवर हल्ला केला. तेव्हा शिवरायांच्या फौजेने त्यांचा समाचार घेतला. व्यंकोजीराजांचा पराभव झाला. आपल्या भावाच्या अशा वर्तनामुळे महाराजांना दुःख झाले.

त्यांनी व्यंकोजीराजांना समजुतीची काही पत्रेही पाठवली. जिंजीच्या दक्षिणेकडील काही प्रदेश त्यांना दिला. त्यांची पत्नी दीपाबाई ही समजूतदार होती, तिने व्यंकोजींची समजूत घातली. महाराजांनी तिला चोळीबांगडीसाठी कर्नाटकातील थोडा प्रदेश दिला. महाराजांनी व्यंकोजीराजांना पत्रात लिहिले : “परक्या शत्रूंचा भरवसा धरू नये. पराक्रमाचा तमाशा दाखवावा”.

आणि रायगड पोरका झाला

कर्नाटकातील विजय मिळवून महाराज रायगडावर परतले. या मोहिमेची दगदग जाणवत असतानाच वयाच्या पन्नासाव्या वर्षी त्यांना जंजिऱ्याच्या सिद्दीविरुद्ध आरमारी मोहीम काढली. छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारतीय आरमाराजे संस्थापक आहेत. त्याचे स्वतःचे आरमार असलेले ते पाहिले भारतीय राजे आहेत.

दरम्यान महाराजांना सततच्या दगदगीमुळे अस्वस्थ वाटू लागले. ते रायगरावरच आजारी पडले ३ एप्रिल १६८० रोजी महाराजांचा मुर्त्यू झाला आणि अखंड स्वराज्यासह रायगड पोरका झाला.

तात्पर्य

मित्रान्नो मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख “कसे होते छत्रपती शिवाजी महाराज” नक्कीच आवडला असेल. महाराजांच्या दैदिप्यमान जीवनाचा हा धावता आढावा आहे. हा लेख अनेक पुस्तकाच्या संदर्भांवरून लिहिल्या गेला आहे. शिवाजी महाराजांबद्दल आणखी माहितीची गरज असल्यास समकालीन पुरावे दिलेल्या इतिहासकारांची पुस्तके वाचावीत. हा लेख आवडल्या आपल्या मित्रपरिवारास सोशल मीडियावर नक्की शेअर करावा.

10th नंतर ITI कसा करावा? iti information in marathi

1
iti information in marathi
iti information in marathi

iti information in marathi – माझी 10th झाली आहे आणि आता पुढे काय करता येईल? ITI करावा का? तुम्ही सुद्धा या विचारात आहात काय? तर होय हा लेख याच प्रश्नाचं उत्तर देण्यासाठीच लिहीत आहोत. तर आजचा लेख तुम्ही दहावी नंतर ITI कसा करावा याच विषयावर आहे आणि हा लेख तुमच्यासाठी खूप महत्वपूर्ण ठरणार आहे.

तुम्हाला आज आघाडीच्या आयटीआय कोर्सबद्दल top ITI Courses in Marathi बद्दल इथे माहिती देणार आहोत, जो पूर्ण करून तुम्ही स्वतःसाठी एक स्थायिक भविष्यकाळ सहज तयार करू शकता.

आपल्या सर्वांना माहित आहे की एकदा विद्यार्थ्यांनी दहावी (10th) बोर्ड परीक्षा दिली की ते या विचारात पडतात, की आता पुढे काय करणं योग्य राहील? तसे, विद्यार्थ्यां समोर पासिंग संपल्यानंतर अनेक करिअर पर्याय आणि choices उपलब्ध असतात. पण ITI courses शिकणे हे करियरचा एक उत्तम पर्याय ठरू शकते.

पण आता अडचण अशी आहे की बर्‍याच ITI Courses पैकी कोणता कोर्स तुमच्यासाठी उत्तम आहे हे तुम्हाला कसे कळेल. याला फक्त उत्तर एकच आहे की, प्रथम तुम्हाला हे माहित असले पाहिजे की सर्वोत्कृष्ट आणि Top ITI Courses कोणते आहेत?

हा लेख वाचल्यानंतर ठरवू शकता की कोणता आयटीआय कोर्स तुमच्यासाठी योग्य असेल. म्हणूनच आज मी विचार केला की तुम्हाला दहावीनंतर आयटीआय कसे करावे याबद्दल माहिती सांगणार आहे. जेणेकरून तुम्हाला योग्य ITI Course निवडणे सुलभ होईल. चला तर मग सुरुवात करूया.

ITI म्हणजे काय? iti information in marathi

iti information in marathi
iti information in marathi

iti information in marathi : तर ITI चा अर्थ आहे Industrial Training Institutes (ITIs) अर्थात औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था जी एक प्रकारे government-run training organizations असते. ही संस्था शालेय शिक्षण झालेल्या विध्यार्थ्यांना तांत्रिक प्रशिक्षण देण्याचे कार्य करतात, जेणेकरुन विद्यार्थ्यांना उद्योगाच्या मागणीनुसार प्रशिक्षण देऊन तयार करता येईल.

या ITI courses मध्ये प्रामुख्याने विद्यार्थ्यांना व्यावहारिक प्रशिक्षण (practical training) दिले जाते, शिवाय त्यांना सिद्धांतासह (theory) व्यावसायिक प्रशिक्षण (vocational training) देखील दिले जाते.

या ITI courses मध्ये अनेक job-oriented ITI courses देखील असतात. परंतु यापैकी काही top 10 ITI courses आहेत जे तुम्ही दहावी केल्या नंतर pursue करू शकता. ते top 10 ITI courses कुठले आहेत? तेच आपण आज इथे पाहणार आहोत.

10th नंतर ITI कसा करावा? iti information in marathi

तर चला आता आपण पाहुयात की ते ते top 10 ITI courses कुठले आहेत? जे तुम्ही दहावी नंतर करू शकता.

  1. आर्किटेक्चरल सहाय्यक/Architectural Assistant

हा एक सामान्य व्यावसायिक अभ्यासक्रम आहे. यात बहुतेक काम रेखांकन (drawing) आणि अभियांत्रिकी कार्यांसाठी (engineering tasks) शिकवले जातात. या ITI Course नंतर तुम्ही सरकारी नोकरीसाठी इंटिरियर डिझायनिंग, साइट सुपरवायझिंग आणि आर्किटेक्चरल टेक्निशियन म्हणून अर्ज करू शकता.

2. इमारत देखभाल/Building Maintenance

या ITI Course अंतर्गत तुम्हाला निवासी इमारती दुरुस्ती आणि देखभाल कशी करावी हे शिकविले जाते ज्यात painting, roofing, installation आणि drywall हे समाविष्ट आहे. त्याच बरोबर तुम्हाला multiskilled operative आणि maintenance assistant म्हणून commercial complexes मध्ये बर्‍याच संधी देखील उपलब्ध होतात.

3. Draughtsman (Mechanical)

हा दोन वर्षाचा course असतो. या दोन वर्षांच्या कोर्समध्ये विद्यार्थ्यांना ड्राफ्ट्समनच्या सर्व मूलभूत संकल्पनांशी (basic concepts) ओळख करून दिली जाते. रोजगाराबद्दल बोलायचं झाल्यास तुम्हाला कनिष्ठ तांत्रिक सहाय्यक, ऑटोकॅड ड्राफ्ट्समन, ड्राफ्ट्समन पाइपिंग आणि स्ट्रक्चरल ड्राफ्ट्समन म्हणून नोकरी मिळू शकते.

4. Horticulture

agriculture plant cultivation trade म्हणजे कृषी वनस्पती लागवडीचा व्यापार या संबंधी सदर course मध्ये शिकवले जाते. यामध्ये फळ आणि भाजीपाला लागवड कशी केली जाते वगैरे, अशा विविध प्रकारच्या तंत्रांचे प्रशिक्षण दिले जाते. त्याचबरोबर, तुम्हाला मातीची सुपीकता आणि मातीची सुपीकता-व्यवस्थापन याबद्दल शिकवले जाते. नोकरी नाही केली तरी या गोष्टी तुम्हाला शेती करतांना अत्यंत उपयोगी पडू शकतात.

5. Chemical Plant Laboratory Assistant

अर्थात केमिकल प्लांट प्रयोगशाळा सहाय्यक. कुठल्याही केमिकल प्लांटमध्ये ही एक अतिशय सुप्रसिद्ध position आहे ज्यात खूप चांगला पगार देखील मिळतो. हा दोन वर्षांचा अभ्यासक्रम आहे ज्यामध्ये उमेदवारांना practical आणि theory या दोन्ही गोष्टींचा अभ्यास करावा लागतो.

हा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर, तुम्हाला research associate, R&D associate आणि laboratory analyst म्हणून खूप चांगल्या कंपनीत जॉब मिळू शकतो.

6. Mechanic Medical Electronics

जर तुमच्या कडे या ITI course चे स्पेशलायझेशन असेल तर तुम्ही पुढे जाऊन BE in medical electronics आणि diploma in medical electronics सारखे उच्च शिक्षण देखील घेऊ शकता.

एकदा तुम्ही हा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर तुमच्या समोर biomedical equipment technician, medical equipment repairer, network specialist इत्यादी बऱ्याच संधी होतात.

7. Radio आणि TV Mechanic

हा कोर्स केल्यावर विद्यार्थ्यांसाठी रोजगाराच्या संधी मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहेत. ज्यामध्ये टेलिव्हिजन आणि रेडिओ-उत्पादक कंपन्या, तसेच शासनाच्या काही उपक्रम अंतर्गत नूतनीकरण करणार्‍या कंपन्या अशा अनेक संधींचा समावेश आहे. त्याच बरोबर तुम्ही स्वयंरोजगार देखील सुरु करू शकता. (स्वतःचे दुकान)

8. ITI In Tool आणि Die Making

हा एक प्रकारचा unique courses आहे. या course चा कालावधी ३ वर्षाचा आहे. यामध्ये विद्यार्थ्यांना metalworking skills, hot-working of metals, surface grinding, cylindrical grinding, engineering drawing इत्यादी गोष्टी शिकविल्या जातात. आणि आपण सगळे जाणतोच या कामासाठी रोजगाराच्या अनेक संधी उपलब्ध आहेत.

9. Sheet Metal Worker

याचा अभ्यास केल्यावर building development industry काम करावे लागेल. विद्यार्थ्यांना या कोर्समध्ये कूलिंग चॅनेल फ्रेमवर्क, साईडिंग आणि रूफटॉपसारख्या बर्‍याच गोष्टींचा अभ्यास करावा लागतो. बहुतेक विद्यार्थ्यांना construction industry मध्ये काम करण्याची संधी मिळते.

10. Instrument Mechanic

हा २ वर्षाचा कोर्स आहे आणि यात practical व theory या दोन्ही classes चा समावेश आहे. हा कोर्स संपल्यानंतर विद्यार्थ्यांना machine mechanic, assistant mechanic, instrument technician आणि instrumentation technician अशा विविध पदांवर placements मिळतात.

दहावीनंतर आयटीआय करण्याचे फायदे iti information in marathi

जर तुम्ही अशा विद्यार्थ्यांपैकी असाल ज्यांना शक्य तितक्या लवकरात लवकर आपल्या पायावर उभे राहून नोकरी मिळवायची आहे तर आपण आयटीआय हा पर्याय निवडू शकता. आयटीआय म्हणजे औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था. आयटीआयचा कोर्स केल्यानंतर, तुम्हाला सरकारी किंवा खासगी क्षेत्रात नोकरी करता येते, त्यानंतर तुम्ही तुमचा स्वतःचा व्यवसाय सुरू करू शकता. आयटीआय प्रमाणपत्रधारकांसाठीही मोठ्या संख्येने सरकारी नोकर्‍या सुद्धा उपलब्ध असतात.

आयटीआय प्रवेशासाठी Mobile App

प्रवेशप्रक्रीयेमध्ये सहभागी होणाऱ्या प्रवेशोच्छुक उमेदवारांच्या सोईसाठी “MahaITI App” नावाचे Android App ची रचना Directorate of Vocational Education and Training, Maharashtra State व्यवसाय शिक्षण व प्रशिक्षण संचालनालय, महाराष्ट्र राज्य संचालनालयाकडून करण्यात आली आहे. उमेदवारांनी Google Play Store मधुन सदर App Download करुन घ्यावे. सदर App व्दारे उमेदवार त्यांचा अर्ज, निवडपत्र, प्रवेश निश्चितीची पावती इत्यादी बाबी Download करु शकतात. तसेच उमेदवार आपला अर्जातील विकल्प देखील वेळोवेळी सादर करु शकतात. सबब, अधिकाधिक उमेदवारांनी सदर सुविधेचा लाभ घ्यावा.

तात्पर्य

आज आपण या लेखात काय शिकलो? तर आपण या लेखात 10th नंतर ITI कसा करावा? iti information in marathi या बद्दल सविस्तर माहिती मिळवली आहे जसे कि ITI म्हणजे काय? 10th नंतर ITI कसा करावा? top 10 ITI courses कुठले आहेत? दहावीनंतर आयटीआय करण्याचे फायदे काय आहेत? आणि किती प्रमाणात रोजगाराच्या संधी उपलब्ध आहेत हे सारेच आपण आज समजून घेतले आहे.

मला आशा आहे ती तुम्ही जर दहावी नंतर iti करण्याच्या विचारात असाल तर हा लेख नक्कीच तुमच्या उपयोगी आला असेल. हा लेख तुम्हाला आवडला असेल तर आपल्या मित्रांना सोशल मीडियावर नक्की शेअर करा.

pm kisan-योजना के तहत पाएं 4,000 रुपये अपने बैंक खाते में

0
pm kisan
pm kisan

pm kisan- अब तक जो किसान इस योजना से जुड़े नहीं हैं, वह नए किसान योजना के तहत लाभ उठा सकते हैं. यदि आप एक किसान हैं और पीएम किसान योजना की सभी आवश्यकताओं को विधिवत पूरा करते हैं तो आप आवेदन कर सकते हैं और इस योजना का लाभ सीधे अपने बैंक अकाउंट में प्राप्त कर सकते हैं। नए किसान जो योजना में शामिल होना चाहते हैं, वे 30 जून से पहले योजना की आधिकारिक वेबसाइट पर अपना पंजीकरण करा सकते हैं।

प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधि योजना के रूप में देश के किसानों को एक सुनहरा अवसर प्राप्त हुआ है। देश के किसानों को आर्थिक मदद देने वाली प्रधानमंत्री किसान सम्मान निधि योजना से अब तक 9 करोड़ से ज्यादा किसान जुड़ चुके हैं, और इस योजना का लाभ उठा चुके हैं. सरकार के द्वारा हाल ही में इस योजना की नई किस्त जारी की गई थी। इस योजना के तहत 9.5 करोड़ किसानों के खाते में 20 हजार करोड़ रुपये भेजे गए थे.

pm kisan-योजना से जुड़ने के लिए कहाँ पंजीकरण करे?

pm kisan– योजना से जुड़ने के लिए आपको निचे दिए गए अधिकृत सरकारी वेबसाइट पर पंजीकरण करना होगा।

Register here:  https://pmkisan.gov.in/

pm kisan- योजना से जुड़ने के लिए पंजीकरण कैसे करे?

pm kisan
pm kisan
  • सबसे पहले आप https://pmkisan.gov.in/ इस वेबसाइट पर जाये।
  • इस वेबसाइट के दाई तरफ़ किसान कॉर्नर पर जाएं और ‘New Farmer Registration‘ विकल्प पर क्लिक करें।
  • एक नया फॉर्म दिखाई देगा
  • अपना आधार नंबर एंटर करे
  • अपना राज्य चुने
  • कैप्चा कोड एंटर करे
  • सर्च बटन पर क्लिक करे
  • आगे मांगी जा रही सारी जानकारी उपलब्ध कराये

pm kisan- सम्मान निधि योजना की संक्षिप्त जानकारी

  • pm kisan योजना 1/12/2018 से शुरू की गयी हैं।
  • पीएम किसान भारत सरकार से 100% वित्त पोषण के साथ एक केंद्रीय क्षेत्र की योजना है।
  • योजना के तहत 2 हेक्टेयर तक की संयुक्त भूमि/स्वामित्व वाले छोटे और सीमांत किसान परिवारों को तीन समान किश्तों में प्रति वर्ष 6,000/- की आय सहायता प्रदान की जाएगी।
  • राज्य सरकार और केंद्र शासित प्रदेश प्रशासन उन किसान परिवारों की पहचान करेगा जो योजना दिशानिर्देशों के अनुसार सहायता के लिए पात्र हैं।
  • योजना के लिए परिवार की परिभाषा पति, पत्नी और नाबालिग बच्चे हैं।
  • राशि सीधे लाभार्थियों के बैंक खातों में ट्रांसफर की जाएगी।
  • योजना के लिए विभिन्न बहिष्करण श्रेणियां हैं।

pm kisan योजना के लिए कौन पात्र नहीं है?

pm kisan योजना के तहत लाभ के लिए उच्च आर्थिक स्थिति के हितैषी की निम्न श्रेणियां योग्य नहीं होंगी।

१) सभी संस्थागत भूमि धारक।

२) किसान परिवार जो निम्न श्रेणियों में से एक या एक से अधिक हैं।

i) संवैधानिक पदों के पूर्व और वर्तमान धारक

ii) पूर्व और वर्तमान मंत्रियों / राज्य मंत्रियों और लोक सभा / राज्यसभा / राज्य विधानसभाओं / राज्य विधान परिषदों के पूर्व / वर्तमान सदस्य, नगर निगमों के पूर्व और वर्तमान महापौर, जिला पंचायतों के पूर्व और वर्तमान अध्यक्ष।

iii) केंद्रीय / राज्य सरकार के मंत्रालयों / कार्यालयों / विभागों और इसकी फील्ड इकाइयों के सभी सेवारत या सेवानिवृत्त अधिकारी और कर्मचारी केंद्रीय या राज्य सार्वजनिक उपक्रम और संलग्न कार्यालय / स्वायत्त संस्थान और सरकार के अधीन स्थानीय निकाय के नियमित कर्मचारी
(मल्टी टास्किंग स्टाफ / चतुर्थ श्रेणी / समूह डी कर्मचारियों को छोड़कर)

vi) सभी सुपरनेचुरल / रिटायर्ड पेंशनर्स जिनकी मासिक पेंशन रु। 10,000 / – अधिक है
(उपरोक्त श्रेणी के मल्टी टास्किंग स्टाफ / चतुर्थ श्रेणी / समूह डी कर्मचारियों को छोड़कर)

v) अंतिम मूल्यांकन वर्ष में आयकर का भुगतान करने वाले सभी व्यक्ति

vi) डॉक्टर्स, इंजीनियर्स, वकील, चार्टर्ड अकाउंटेंट और आर्किटेक्ट जैसे पेशेवर पेशेवर निकायों के साथ पंजीकृत होते हैं और अभ्यास करते हैं।

PM Kisan Beneficiary Status

अपना PM Kisan Beneficiary Status जानने के लिए यहाँ Beneficiary Status – PM Kisan क्लिक करे.

pm kisan
pm kisan official website

यह भी पढ़े : क्या पता कब ज़रूरत पड़े? सोनू सूद का कॉन्टैक्ट नंबर एवं पता जानिए।

अपने पीएम किसान भुगतान की जांच कैसे करे?

पीएम किसान सम्मान निधि योजना की आधिकारिक वेबसाइट https://pmkisan.gov.in पर जाएं। अब मेन्यू बार से ‘किसान कॉर्नर‘ पर क्लिक करें। आपकी स्क्रीन पर तीन विकल्प दिखाई देंगे (ए) आधार संख्या, (बी) खाता संख्या, और (सी) मोबाइल नंबर। आप किसी भी विकल्प का उपयोग करके भुगतान के चेक की जांच कर सकते हैं।

पीएम किसान बैलेंस या पीएम किसान स्टेटस कैसे चेक करें

१. ‘किसान कॉर्नर सेक्शन‘ देखें।

२. फिर ‘Beneficiary status विकल्प‘ चुनें।

३. उसके बाद ड्रॉप डाउन ऑप्शन में से अपना आधार नंबर या अकाउंट नंबर या फिर मोबाइल नंबर एंटर करे

४. यह सब पूरा करने के बाद ‘Get Data’ पर क्लिक करें।

PM Kisan लाभार्थी सूची कैसे देखे?

१. ‘किसान कॉर्नर सेक्शन‘ देखें।

२. फिर ‘Beneficiary List विकल्प‘ चुनें।

३. उसके बाद ड्रॉप डाउन ऑप्शन में से एक-एक करके अपने राज्य, जिले, उप-जिला, ब्लॉक और गांव के नाम का चयन करें।

४. यह सब पूरा करने के बाद ‘Get Report‘ पर क्लिक करें।

Download PMKISAN Mobile App

आप pm kisan App को अपने मोबाइल पर डाउनलोड कर सकते हैं. जो की बहुत ही आसान हैं.

१. अपने मोबाइल के google play store application पर जाये।

२. search bar में PMKISAN टाइप करे.

३. pm kisan App दिखाई देगा।

४. Download पर क्लिक कर दे।

pm kisan लाभार्थी राशि खाते में नहीं आयी तो क्या करे?

हालांकि, कुछ किसान ऐसे भी हो सकते हैं जिनके खाते में लाभार्थी राशि नहीं आई है। यहां आपको यह जानने की जरूरत है कि ज्यादातर किसानों के खातों में योजना की राशि ट्रांसफर नहीं हुई है क्योंकि उनके दस्तावेज अधूरे हैं, आधार कार्ड, खाता संख्या या बैंक खाता संख्या में कोई समस्या है। अगर आपके साथ भी ऐसा कुछ हुआ है तो उसे तुरंत ठीक करवाएं।

अगर आप भी उन किसानों में से हैं, जिनके खाते में लाभार्थी राशि नहीं आई है, तो इन चरणों का पालन करें।

अब आप अपना नाम PM KISAN वेबसाइट और मोबाइल ऐप का उपयोग करके भी देख सकते हैं। इस बीच, बेहतर और परेशानी मुक्त पहुंच के लिए, सरकार ने हॉटलाइन नंबरों की एक श्रृंखला जारी की है, जिसका उपयोग आप अपनी शिकायतों को दर्ज करने के लिए कर सकते हैं।

यदि आपका नाम गुम है तो अपनी शिकायत यहां दर्ज करें

यदि आप पीएम किसान की पिछली किस्त के लाभार्थी थे, लेकिन इस बार आपका नाम गायब है, तो आप हेल्पलाइन नंबर 011-24300606 पर अपनी शिकायत दर्ज करा सकते हैं।

इसके अतिरिक्त, आप निम्न नंबरों पर भी अपनी शिकायत दर्ज करा सकते हैं

पीएम किसान टोल फ्री नंबर: 18001155266

पीएम किसान हेल्पलाइन नंबर: 155261

पीएम किसान लैंडलाइन नंबर 011-23381092, 23382401

अतिरिक्त पीएम किसान हेल्पलाइन नंबर: 0120-6025109

पीएम किसान ईमेल आईडी: pmkisan-ict@gov.in

इन चरणों का उपयोग करके आप अपनी PM-KSNY installment चेक कर सकते हैं.

Step 1- सरकार की आधिकारिक वेबसाइट – https://pmkisan.gov.in/ पर जाएं।

Step 2 – अब होमपेज पर ‘किसान कॉर्नर सेक्शन’ देखें।

Step 3 – ‘Beneficiary Status‘ विकल्प चुनें। यहां, लाभार्थी अपने आवेदन की स्थिति की जांच कर सकता है। सूची में किसान का नाम और उसके बैंक खाते में भेजी गई राशि होगी।

Step 4 – अब या तो अपना आधार नंबर या अकाउंट नंबर या मोबाइल नंबर डालें।

Step 5 – फिर ‘Get data’ पर क्लिक करें।

आज हमने क्या जाना?

हमने इस लेख के माध्यम से यह जाना की pm kisan– सम्मान निधि योजना आखिरकार हैं क्या? pm kisan-योजना से जुड़ने के लिए कहाँ और कैसे पंजीकरण करे? इस योजना के लिए कौन लोग नहीं पात्र है? हमने PM Kisan Beneficiary Status कैसे चेक करे, अपने पीएम किसान भुगतान की जांच कैसे करे? पीएम किसान बैलेंस या पीएम किसान स्टेटस कैसे चेक करें? PM Kisan लाभार्थी सूची कैसे देखे? pm kisan लाभार्थी राशि खाते में नहीं आयी तो क्या करे? तथा PMKISAN Mobile App कैसे डाउनलोड करे इन सारे विषयों की विस्तृत जानकारी हासिल की हैं.

मुझे उम्मीद हैं की आपको मेरी यह जानकारी पसंद आई होगी।

sonu sood biography in hindi|Contct Number|Address|Net Worth|Wife|

0
sonu sood
Actor Sonu Sood has been busy on social media organizing COVID-19 resources for those who reached out to him for help. On Sunday, he met a few people, who sought help from the actor, outside his residence. (Image courtesy: Varinder Chawla)

sonu sood – सोनू सूद एक भारतीय फिल्म अभिनेता, मॉडेल और एक परोपकारी व्यक्ति हैं. जो की कोरोना महामारी के दौरान उनके द्वारा किये गए समाजसेवी कार्यो के लिए हमेशा के लिए भारतीय लोगो के दिलो में बस गए हैं. अब वह सिर्फ एक अभिनेता या मॉडल नहीं रहे बल्कि एक मसीहा (philanthropy) बनके उभरे हैं. आज इस लेख के माध्यम से उनसे (sonu sood) जुड़ी सभी जानकारी यहाँ जानने वाले हैं.

किसीकी मदत करना अच्छी बात होती हैं यह हमें बचपन से ही सिखाया जाता हैं, लेकिन हर कोई इसे जीवन में शिद्दत से इसे निभा नहीं पता हैं. क्योंकि इसके पीछे हमारे कई व्यक्तिगत कारण होते हैं. हमारी अपनी ही इतनी सारी जिम्मेद्दारियां होती हैं की उसे पूरा करने में ही हमारी सारी ऊर्जा खर्च हो जाती हैं. लेकिन इसमें एक अपवाद हैं सोनू सूद (sonu sood) जो बखूबी अपनी सामाजिक कर्त्यव्यों का ईमानदारी से निर्वहन कर रहे हैं. तो चलिए बिना देरी किये जानते हैं इस मसीहा के बारे मैं.

sonu sood information in hindi

sonu sood biography in hindi
Sonu Sood, with folded hands, was pictured busy in conversation with the visitors. (Image courtesy: Varinder Chawla)

sonu sood – सोनू सूद का जन्म 30 जुलाई 1973 को शक्ति सूद और सरोज़ सूद के यहाँ पंजाब के मोगा में हुआ. उन्होंने अपनी स्कूली शिक्षा Sacred Heart School मोगा से प्राप्त की साथ ही Yeshwantrao Chavan College of Engineering (YCCE) नागपुर से Engineering की डिग्री प्राप्त की. सोनू सूद पेशे से एक मशहूर मॉडल, अभिनेता और फिल्म निर्माता हैं.

sonu sood Career

नागपुर से अपनी इंजिनिअरींग की पढाई पूरी करने के बाद सोनू के पिताजी चाहते थे की वह उनकी कपड़ो के दुकान संभाले मगर सोनू के विचार कुछ और थे उन्हें अपना करिअर एक्टिंग में करना था तो वह मुम्बई चले आये. मुंबई में कई बार रिजेक्ट होने के बाद आख़िरकार उन्हें एक तमिल फिल्म मिली जिसका नाम था Kallazhagar (1999) फिर उसके बाद उन्हें पीछे मुड़ कर नहीं देखना पड़ा.

कुछ तमिल और तेलुगु फिल्मे करने के बाद उन्हें हिंदी फिल्मो में पहला किरदार मिला भगत सिंह का फिल्म थी शहीद-ए-आज़म (2002) साथ ही उन्हें मणिरतनम की फिल्म युवा (2004) में भी काम करने मौका मिला। लेकिन उन्हें पहचान मिली “आशिक़ बनाया आपने” (2005) से, तबसे लेकर आज तक वह अलग अलग भाषाओ की क़रीब 70 फिल्मो में काम कर चुके हैं.

sonu sood wife

सोनू सूद का विवाह 1996 में सोनाली से हुआ, जो की एक तेलुगु महिला हैं. उनके दो बच्चे हैं जिनका नाम हैं इशांत और अयान।

sonu sood house

सोनू सूद मुंबई में अँधेरी के लोखंडवाला इलाखे में 2600 sqft के मकान में उनकी पत्नी और दो बच्चो के साथ रहते हैं.

Sonu Sood Net Worth

2021 में सोनू सूद तक़रीबन 130 करोड़ रूपये ($17 Million) के मालिक हैं. मुंबई में घर के आलावा उनके होमटाउन मोगा में उनका बंगलो हैं. सोनू सूद महँगी गाड़ियों के भी शौंकीन हैं. उनके पास Mercedez benz ML class 350 CDI, Audi Q7 और Porsche Panama जैसी गाड़िया हैं.

Sood Charity Foundation

जैसा की हम सभी जानते हैं सोनू सूद एक रियल लाइफ हीरो हैं. कोरोना महामारी के दौरान उन्होंने गरीब मजदूरों को अपने गांव पहुँचने में बहुत मदत की, यह तब की बात हैं जब कोरोना की पहली लहर थी और अचानक ही पुरे देशभर में लॉक-डाउन लगा दिया गया. गरीब मजदूर हजारो किलोमीटर पैदल ही अपने गांव जाने को मजबूर हुए थे. तब सोनू सूद ने अपना सामाजिक कर्तव्य जाना और उन लोगो को अपने गांव जाने के लिए बसों का इंतजाम किया।

इतना ही नहीं मार्च 2021 में जब कोरोना महामारी की दूसरी लहर आई तब भी सोनू सूद लोगो की मदत के लिए हाजिर थे. दूसरी लहर के दौरान उन्होंने जरुरतमंदो के लिए अस्पताल में बेड तथा ऑक्सीजन की व्यवस्था की. यहाँ तक की जब मशहूर क्रिकेटर सुरेश रैना को भी अपने एक जानने वाले के लिए ऑक्सीजन नहीं मिली तो उन्होंने सोनू से ट्विटर पर मदद मांगी, जाहिर हैं सोनू ने उनकी मदद की.

हाल ही में सोनू सूद ने चैरिटी के लिए एक फाउंडेशन की शुरुवात की हैं जिसका नाम हैं Sood Charity Foundation. इसके माध्यम से वह लोगो की मदद करते हैं. इस संस्था के माध्यम से वह आम लोगो को प्रवासी रोजगार, इलाज इंडिया, रूक जाना नहीं, सोनू फॉर यू, प्रो० सरोज़ सूद स्कॉलरशिप, घर भेजो जैसी योजनाए चलाते हैं और लोगो की सेवा करते हैं.

Sood Charity Foundation Office Address

हम आपको सोनू सूद के NGO पता यहाँ उपलब्ध करा रहे हैं, अपने आस-पास के जरुरतमंद लोगो को यह पता जरूर शेयर करे.

MAIN OFFICE

Sood Charity Foundation

  • 405, 406 Casa Blanca CHS Ltd, Plot no 41
    Oshiwara, Yamuna Nagar, Andheri
    Mumbai – 400053

E-mailsupport@soodcharityfoundation.org

sonu sood contact number

जैसा की हम ऊपर देख चुके हैं की सोनू सूद अपनी संस्था के माध्यम से ज़रूरतमंद लोगो की हमेशा मदत करते हैं. इसलिए उन्होंने अपनी संस्था का कॉन्टैक्ट नंबर भी सार्वजनिक किया हैं वह इस प्रकार हैं : toll-free number – 18001213711

sonu sood twitter

लोग सोनू सूद से ट्विटर पर भी मदद मांगते हैं, हालाकि बहुत ज्यादा व्यस्तता के कारण सूद तुरंत सबका जवाब नहीं दे सकते लेकिन वह ट्विटर पर भी लोगो की भरपूर मदत करते हैं. हम आपको उनके ट्विटर हैंडल की जांनकारी निचे दे रहे हैं.

sonu sood instagram

सोनू इंस्टाग्राम पर भी लोगो की मदत के लिए हाजिर होते हैं. इंटाग्राम पर उनके लगभग 11 मिलीयन से भी ज्यादा फॉलोवर हैं. उनका इंस्टाग्राम आयडी इस प्रकार हैं.

https://www.instagram.com/sonu_sood/

sonu sood facebook

सोनू का फेसबुक पर ऑफिसियल अकाउंट हैं। यहाँ पर उनके लगभग 17 मिलियन फॉलोअर हैं. उनका आयडी निम्न प्रकार हैं.

https://www.facebook.com/ActorSonuSood/

conclusion

दोस्तों मुझे पूरी उम्मीद हैं की आपको मेरा यह लेख sonu sood biography in hindi|Contct Number|Address|Net Worth|Wife| जरूर पसंद आया होगा। मुझे पूरा विश्वास हैं की मैंने आपको sonu sood के बारे में सारी महत्वपूर्ण जानकारी देने में सफल रहा हूँ. मेरी हमेशा यह कोशिश रहती हैं की एक ही जगह पाठक को पूरी जानकारी मुहैया कराइ जाय ताकि पाठक को किसी और वेबसाइट पर जाने की जरूरत ही न पड़े. आपको यह लेख पसंद आया हो तो इसे सोशल मिडिया पर शेयर जरूर कीजियेगा।

iit full form in marathi | आय.आय.टी चा फुल फॉर्म काय आहे?

2
iit full form in marathi
iit

iit full form in marathi : आयआयटी ही अशी शैक्षणिक संस्था आहे जिथे बारावी उत्तीर्ण झाल्यावर विज्ञान शाखेतून शिकणार्‍या बहुतेक विद्यार्थ्यांना जायचे असते. परंतु योग्य मार्गदर्शन व माहिती नसल्यामुळे अनेक विद्यार्थी बारावीनंतरही आयआयटी सारख्या संस्थांविषयी त्यांना पूर्ण माहिती नसल्यामुळे तिथे जाण्याचे प्रयत्न करणेच टाळतात.

जवळजवळ सर्वचं भारतीय विद्यार्थी आणि पालकांनी आयआयटी हे नाव ऐकले आहे, परंतु त्यापैकी बर्‍याचजणांना आयआयटी विषयी पूर्णपणे (iit full form in marathi) माहिती नसते. आयआयटी म्हणजे काय? आणि आयआयटीमधून पास होण्याचे काय फायदे आहेत? याची अनेक विध्यार्थी व पालकांना माहितीच नसते. म्हणूनच मी आज या लेखाच्या माध्यमातून आपल्याला आयआयटी विषयी संपूर्ण माहिती देण्याचा प्रयत्न करणार आहे.

या पोस्टच्या माध्यमातून, आयआयटीमध्ये जाण्यासाठी आणि आयआयटी सारख्या उच्च दर्जाच्या शैक्षणिक संस्थेमध्ये प्रवेश मिळवण्यास आपण पात्र आहात की नाही, किंवा कसे पात्र व्हाल? तुमच्या या सर्व प्रशांची उत्तरे तुम्हाला या लेखात मिळतील.

IIT full form in Marathi – IIT चा फुल फॉर्म काय आहे?

iit full form in Marathi
iit

iit full form in marathi – तर आय.आय.टी चा फुल फॉर्म आहे “Indian Institute of Technology” अर्थात “भारतीय तंत्रज्ञान संस्था”

आयआयटी म्हणजे काय? । iit full form in marathi

आयआयटी ही तंत्रज्ञानाचे शिक्षण देणारी संस्था असून, विद्यार्थ्यांना उच्च दर्जाचे तंत्रज्ञानविषयक शिक्षण देण्यासाठी भारत सरकारने स्थापन केलेली संस्था आहे.
आयआयटी ही केवळ भारतातच नव्हे तर जगातील सर्वात प्रतिष्ठित शैक्षणिक संस्था आहे. या संस्थेच्या माध्यमातून देशभरातून अनेक उच्चस्तरीय वैज्ञानिक, संशोधक, तंत्रज्ञ आणि अभियंते बाहेर पडतात.

भारतातील सर्वात जुने IIT कोणते आहे?

आयआयटी खडगपूर ही भारताची पहिली आयआयटी संस्था आहे, जी 1951 साली भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्या नेतृत्त्वात भारत सरकारने स्थापित केली आहे. आज भारतात एकूण 23 आयआयटी वेगवेगळ्या राज्यात आहेत. या संस्थांमध्ये लाखो विद्यार्थी अभ्यास करतात.

जेव्हा उच्च दर्जाच्या अभियांत्रिकी शिक्षणाचा प्रश्न येतो तेव्हा आयआयटीचे नाव सर्व-प्रथम घेतले जाते. कारण ही भारतातील सर्वात प्रतिष्ठित संस्था आहे आणि आज गूगल, मायक्रोसॉफ्ट आणि फेसबुक सारख्या मोठ्या कंपन्यांमध्ये काम करणारे लाखो कुशल आणि सक्षम अभियंते या संस्थांमधून बाहेर पडतात.

सर्वसाधारणपणे आयआयटीमध्ये प्रवेश एंट्रेंस एग्जाम नंतर दिला जातो. या संस्थांमध्ये प्रवेश मिळविण्यासाठी दोन प्रवेश परीक्षा काढाव्या लागतील. या परीक्षा जगातील सर्वात कठीण परीक्षांपैकी असतात.

सर्व आयआयटी संस्था या स्वायत्त संस्था आहेत, म्हणजेच त्यांचे सर्व अभ्यासक्रम आणि नियम आयआयटी संस्था स्वतःच बनवतात.

आयआयटीमध्ये प्रवेश कसा मिळवू शकता?

आयआयटी महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश मिळविण्यासाठी विद्यार्थ्यांना प्रथम JEE main पास करावी लागते. यानंतर जेईई मेन क्लीअर करणारे अव्वल 2.5 लाख विद्यार्थी आयआयटीमध्ये प्रवेशासाठी JEE advanced exam देतात. यात उत्तीर्ण झालेल्या पहिल्या एक लाख विद्यार्थ्यांना आयआयटीमध्ये प्रवेश मिळतो.

आयआयटी कॉलेजमध्ये ‘branches’ नावाचे भिन्न कोर्स आहेत. सिव्हिल अभियांत्रिकी, सॉफ्टवेअर अभियांत्रिकी शाखा इत्यादी. उच्च पद प्राप्त झालेल्या विद्यार्थ्यांना BTech साठी सॉफ्टवेअर अभियांत्रिकी करण्याची संधी मिळते तर निम्न दर्जाच्या विद्यार्थ्यांना मेकॅनिकल, सिव्हिल अभियांत्रिकी या शाखांमध्ये शिक्षण घ्यावे लागते.

JEE चा full form काय आहे?

JEE चा full form होतो Joint Entrance Exam अर्थात “संयुक्त प्रवेश परीक्षा

JEE main म्हणजे काय?

JEE Mains ही राष्ट्रीय स्तरावरील प्रवेश परीक्षा आहे जी NIT, IIT, आणि CFTI महाविद्यालयांमध्ये BTech आणि BE पदवीधर अभियांत्रिकी अभ्यासक्रमांमध्ये पात्रता मिळवण्यासाठी आवश्यक आहे.

JEE Mains ची परीक्षा NTA (National Testing Agency) कडून 2021 पासून वर्षातून 4 वेळा घेतली जाते. या परीक्षा फेब्रुवारी, मार्च, एप्रिल आणि मे महिन्यात घेण्यात येतात. हि परीक्षा संगणक-आधारित असते. JEE Mains पात्र परीक्षा या 13 भाषांमध्ये आयोजित केल्या जातात, ज्या इंग्रजी, मराठी, हिंदी, आसामी, बंगाली, गुजराती, कन्नड, मल्याळम, ओडिया, पंजाबी, तामिळ, तेलगू आणि उर्दू या भाषांमध्ये घेतल्या जातात.

लक्षात घ्या की JEE Main परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यास आयआयटीमध्ये प्रवेश मिळणार नाही, कारण आयआयटीमध्ये जाण्यासाठी JEE Main परीक्षा दिल्यानंतर, तुम्हाला JEE advance परीक्षा सुद्धा द्यावी लागते.

JEE Mains मध्ये दोन पेपर्स असतात – एक B.tech प्रवेशासाठी आणि दुसरा B.Arch प्रवेशासाठी.

काही राज्यांमध्ये, राज्य अभियांत्रिकी महाविद्यालयांमध्ये प्रवेशासाठी JEE Main परीक्षा उत्तीर्ण होणे देखील आवश्यक आहे, तरीही यासाठी राज्य authorities कडे खात्री करुन घ्या.

JEE main ची अधिकृत वेबसाइट jeemain.nta.nic.in ही आहे.

JEE advanced म्हणजे काय?

आयआयटीमध्ये प्रवेश मिळविण्यासाठी JEE Advanced ही जेईईनंतरची परीक्षा आहे. आयआयटी खडगपूर, आयआयटी कानपूर, आयआयटी मद्रास, आयआयटी दिल्ली, आयआयटी बॉम्बे, आयआयटी गुवाहाटी आणि इंडियन इंस्टिट्यूट ऑफ सायन्स (आयआयएससी) बंगलोर या सात आयआयटींपैकी ही परीक्षा दरवर्षी आयोजित केली जाते. Joint Admission Board च्या (JAB) देखरेखीखाली ही परीक्षा घेण्यात येते.

JEE advanced परीक्षेची ही अधिकृत वेबसाइट आहे – jeeadv.ac.in.

IIT ची तयारी कधी सुरू करायची?

तुम्हाला खरंच आयआयटीमध्ये प्रवेश घ्यायचा असेल तर, त्यासाठी तयारी सुरू करण्याची योग्य वेळ दहावी उत्तीर्ण झाल्यानंतर लगेच ११ वीच्या वर्गापासून आहे.

आयआयटीमध्ये जाणारे जवळपास सर्वच विद्यार्थी दहावी उत्तीर्ण झाल्यानंतर आयआयटी प्रवेश परीक्षेची तयारी सुरू करतात. हे विद्यार्थी कोचिंग संस्थेत क्लास लावतात व त्याचबरोबर अकरावी, बारावीचे सुद्धा शिक्षण पूर्ण करतात.

IIT साठी पात्रता काय असते?

इच्छुकांना आयआयटी करण्यासाठी विज्ञान वर्गातून बारावी उत्तीर्ण होणे आवश्यक आहे. लक्षात घ्या की तिसरा विषय म्हणून रसायनशास्त्र किंवा बायोटेक्नॉलॉजी आवश्यक असल्यास बाहेरील भौतिकशास्त्र आणि गणित असणे अनिवार्य आहे. त्याच बरोबर आयआयटीमध्ये जाण्यासाठी 12 वी मध्ये 75% असणे आवश्यक आहे. एससी, एसटीसाठी टक्केवारीमध्ये थोडी सवलत देण्याचीही तरतूद आहे.

IIT Exam Pattern म्हणजे काय?

ही परीक्षा अत्यंत अवघड मानली जाते. यामध्ये भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि गणिताचे प्रश्न विचारले जातात.

आयआयटी परीक्षेचा pattern खालीलप्रमाणे आहेः

JEE Mains Exam PatternFor B.Tech / B.E.For B.ArchFor B.Planning
SubjectPhysics, Chemistry & Math’sMath’s, Aptitude Test & Drawing TestMath’s, Aptitude Test, & Planning
Number of questions75 (25 questions from each subject)77100
Time3 hours3 hours3 hours
Max marks300400400
Mode of examinationcomputerComputer, Pen & Paper (for drawing)computer
JEE Mains Exam Pattern

IIT आणि NIT मधील फरक

IIT म्हणजे काय (iit full form in marathi) हे तुम्ही आता पर्येंत समजून घेतलंय. आता आपण NIT बद्दल सुद्धा माहिती जाणून घेऊयात.

NIT चा full form काय आहे?

NIT चा full form आहे “National Institute of Technology”.

  • IIT मध्ये प्रवेश घेण्यासाठी, Jee mains आणि Advanced दोन्हीही क्रॅक करता आल्या पाहिजेत तर NIT मध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी फक्त Jee mains क्रॅक करून जाऊ शकता.
  • शिक्षण आणि प्लेसमेंट स्तरावर दोघांनाही समान मानले जाते परंतु IIT अधिक चांगले मानले जाते.
  • आयआयटीला शासनाकडून जास्त निधी दिला जातो, त्यामुळे एनआयटीत मधील शोधनिबंध आणि projects आयआयटीद्वारे प्रकाशित केले जातात.

एकूणच आयआयटी एनआयटीपेक्षा उत्तम मानले जाते.

IIT Jam म्हणजे काय?

IIT Jam चा full form आहे “Indian Institute of Technology – Joint Admission Test for MSc” अर्थात भारतीय तंत्रज्ञान संस्था – एम.एस.सी ची संयुक्त प्रवेश परीक्षा.

या परीक्षेत भाग घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांकडे पदवी (Graduation) ची असणे आवश्यक आहे. IIT Jam या माध्यमातून B.Sc सारखे अभ्यासक्रम शिकणार्‍या विद्यार्थ्यांना आयआयटी संस्थांमध्ये जागतिक दर्जाच्या शिक्षणासाठी प्रवेश मिळतो.

भारतात एकूण किती IIT आहेत?

भारतात एकूण 23 IIT महाविद्यालये आहेत. ते पुढील प्रमाणे आहेतः

1. Indian Institute of Technology, Kharagpur
2. Indian Institute of Technology, Mumbai
3. Indian Institute of Technology, Delhi
4. Indian Institute of Technology, Kanpur
5. Indian Institute of Technology, Madras
6. Indian Institute of Technology, Roorkee
7. Indian Institute of Technology, Guwahati
8. Indian Institute of Technology, Bhubaneswar
9. Indian Institute of Technology, Gandhinagar
10. Indian Institute of Technology, Jodhpur
11. Indian Institute of Technology, Patna
12. Indian Institute of Technology, Hyderabad
13. Indian Institute of Technology, Indore
14. Indian Institute of Technology, Varanasi
15. Indian Institute of Technology, Tirupati
16. Indian Institute of Technology, Dhanbad
17. Indian Institute of Technology, Ropar
18. Indian Institute of Technology, Bhilai
19. Indian Institute of Technology, Goa
20. Indian Institute of Technology, Mandi
21. Indian Institute of Technology, Jammu
22. Indian Institute of Technology, Palakkad
23. Indian Institute of Technology, Dharwad

IIT मधून शिक्षण घेण्याचे फायदे

iit full form in Marathi
iit
  • ही भारतातील सर्वात मोठी शैक्षणिक संस्था आहे आणि इथे उच्च-गुणवत्तेचे शिक्षण मिळते, अभियांत्रिकी किंवा इतर कोर्ससाठी IIT सर्वोत्तम स्त्रोत आहे.
  • या संस्थांमध्ये शिकविण्यासाठी सर्वोत्कृष्ट प्राध्यापक आहेत, जे त्यांच्या क्षेत्रातील नामांकित हस्ती असतात.
  • आयआयटीअन्स भारतातील सर्वात विद्वान लोकं मानली जातात.
  • आयआयटीमध्ये शिकणार्‍या विद्यार्थ्यांना आर्थिक मदत म्हणून शिष्यवृत्ती देखील मिळते.
  • येथून शिक्षण घेतल्यानंतर तुम्हाला इंटर्नशिपसाठी जगातील नामांकित विद्यापीठात जाण्याची संधी मिळते.
  • अभ्यासाव्यतिरिक्त इथे बर्‍याच extra activities देखील असतात.
  • याशिवाय सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे आयआयटीमध्ये गेल्यानंतर एक बुद्धिमान व्यक्ती म्हणून तुमची गणना होते आणि समाजात तुम्हाला आदराने बघितले जाते.

IIT बद्दल नेहमी विचारले जाणारे काही प्रश्न

आयआयटीत जाण्यासाठी वय किती असावे लागते?

आयआयटी 12th नंतर केली जाते. जसे बरेच विद्यार्थी पदवीसाठी बीए किंवा बीएससी करतात, त्याचप्रमाणे आयआयटीमध्ये प्रवेशासाठी बीटेक किंवा बीई पदवी (engineering) अभ्यासक्रम आहे.

आयआयटीमध्ये किती वर्षे शिक्षण घ्यावे लागते?

आयआयटीमध्ये पदव्युत्तर अभियांत्रिकी पदवी मिळविण्यासाठी ४ वर्षे लागतात. जर कोणी पदव्युत्तर पदवीसह (master’s course with a bachelor’s degree) पदव्युत्तर अभ्यासक्रम ड्युअल पदवी घेत असेल तर त्याचा कालावधी 5 वर्षे असेल.

आयआयटीसाठी कमीतकमी किती टक्के मार्क्स हवे?

आयआयटीमध्ये प्रवेशासाठी सर्वसाधारण आणि ओबीसी प्रवर्गातील विध्यार्थ्यांना 75% असणे अनिवार्य आहे, तर अनुसूचित जाती, जमाती आणि पीडब्ल्यूडी उमेदवारांसाठी 65% किमान असणे आवश्यक आहे.

आयआयटी परीक्षा कधी असते?

JEE mains परीक्षा वर्षातून दोनदा घेतली जाते आणि JEE advanced परीक्षा वर्षातून एकदा घेतली जाते. JEE Mains ची परीक्षा दरवर्षी जानेवारी आणि एप्रिलमध्ये आणि Advanced मे महिन्यात घेतली जाते.

आयआयटी परीक्षा कोण घेते?

आयआयटीसाठी घेण्यात येणारी JEE Mains ची परीक्षा राष्ट्रीय चाचणी संस्था National Testing Agency (NTA) घेते, तर JEE Advanced संयुक्त प्रवेश मंडळाच्या संयुक्त विद्यमाने (Joint Admission Board) भारतातील पहिल्या सात आयआयटींपैकी एक घेतात.

IIT आणि ITI मधील फरक

IIT म्हणजे Indian Institute of Technology हा पदवी स्तराचा कोर्स आहे तर ITI हा डिप्लोमा कोर्स आहे. आयटीआय आठवी किंवा दहावी उत्तीर्ण झाल्यावर करू शकतो तसे आयआयटी करू शकत नाही.

निष्कर्ष

आज आपण या लेखात काय शिकलो तर IIT full form in Marathi – IIT चा फुल फॉर्म काय आहे? तसेच आयआयटी म्हणजे काय?, भारतातील सर्वात जुने IIT कोणते आहे?, आयआयटीमध्ये प्रवेश कसा मिळवू शकता?, JEE चा full form काय आहे?, JEE main म्हणजे काय?, JEE advanced म्हणजे काय?, IIT ची तयारी कधी सुरू करायची?, IIT साठी पात्रता काय असते? , IIT Exam Pattern म्हणजे काय?, IIT आणि NIT मधील फरक, NIT चा full form काय आहे?, IIT Jam म्हणजे काय?, भारतात एकूण किती IIT आहेत?, आणि IIT मधून शिक्षण घेण्याचे फायदे

एकूणच IIT (iit full form in marathi) संबधीची संपूर्ण माहिती मी इथे तुम्हाला एकाच लेखात दिली आहे. माझा नेहमी प्रयत्न असतो कि माझ्या वाचकाला त्याला हव्या असलेल्या विषयाची संपूर्ण माहिती एकाच वेबसाईट वर उपलब्ध करून द्यावी जेणेकरून वाचकाला इतर माहिती मिळवण्यासाठी वेगवेगळ्या वेबसाईट वर जाण्याची गरज पडणार नाही.

तुम्हाला हा लेख कसा वाटला ते कॉमेंटबॉक्स मध्ये नक्की कळवा तुमचे काही प्रश्न व सूचना असतील तर नक्की इथे मांडा मी त्या माझ्या परीने सोडवण्याचा नक्की प्रयत्न करील. लेख आवडल्यास आपल्या मित्रांना सोशल मीडियावर जरूर शेअर करा.

कडुलिंबाचे 11 आश्चर्यकारक फायदे: neem tree information in marathi

0
neem tree information in marathi
कडुलिंब

neem tree information in marathi: कडुनिंब हे नैसर्गिकरीत्या उगवणारे, संपूर्ण भारतीय उपमहाद्वीप येथे आढळणारे, एक बहूपयोगी असे झाड आहे. या झाडाला लिंबाच्या रंगाची छोटी छोटी चवीने कडू असलेली फळे लागतात, म्हणून या झाडाचे नाव कडूलिंब. या झाडाची फळे, बिया, पाने, साल, अगदी मुळे सुद्धा कडू असतात. याच्या अनेक उपयोगांमुळे या झाडाची तुलना “औषधी कल्पवृक्ष” अशी केली जाते. कडू असल्यामुळे “जंतुनाशक” हा याचा प्रमुख गुणधर्म आहे.

मानव, पशु-पक्षी, पिकें, या सर्वांसाठी हे झाड एक प्रकारे वरदानच आहे. मराठी नववर्ष गुढीपाडवा या अत्त्यंत महत्वाच्या शुभ दिवशी याची कोवळी पाने, फुले, लहान कोवळी फळे, जिरे, मिरे, सैन्धव मीठ, ओवा, गूळ, हिंग, चिंच हे सर्व एकत्र वाटून त्याची गोळी करून खातात. यावरूनच या झाडाचे सांस्कृतिक महत्व किती आहे हे लक्ष्यात येते.

म्हणूनच आज आपण या लेखात या झाडाविषयी संपूर्ण माहिती जाणून घेण्याचा प्रयत्न करणार आहोत. चला तर मग मित्रांनो आणखी वेळ न-घालवता जाणून घेऊयात कडुनिंब (neem tree information in marathi) या झाडाची संपूर्ण माहिती.

कडुलिंब औषधी वनस्पतींची माहिती (neem tree information in marathi)

neem tree information in marathi कडुलिंबाच्या झाडाचे चित्र
कडुलिंबाच्या झाडाचे चित्र

neem tree information in marathi: कडुलिंब, निम्ब, लिंब किंवा बाळंतलिंब या सर्व नावाने हे झाड ओळखले जाते. कडुलिंबाचे शास्त्रीय नाव: Azadirachta indica असे आहे, तर या झाडाचे कुळ Meliaceae आहे. हे झाड म्हणजे भारतीय उपखंडातील भारत, पाकिस्तान, नेपाळ व बांगलादेश या देशात आढळणारा एक वृक्ष आहे. या वृक्षाची पाने व फळे कडू असल्याने त्याला कडुनिंब म्हटले जाते. विशेष म्हणजे हे झाड ऑक्सिजनचा खूप मोठा स्रोत आहे त्यामुळे या झाडापासून प्रदूषण कमी करण्यात मोलाची मदत होते.

सर्वसाधारणपणे कडुलिंबाचे झाड मोठे म्हणजे आठ ते दहा मीटर उंच वाढते. याचे खोड सरळ वाढते, नंतर याला लांब फांद्या फुटतात या झाडाची साल काळी व खडबडीत मगरीच्या पाठीसारखी असते. याची पाने हिरवी, मध्यम आकाराची व लांबट असतात. पानाच्या कडेने नक्षी असते. एका काडीला दहा ते पंधरा पाने असतात. पानाचा देठ बारीक असतो. चवीला अत्यंत कडू असते. कडुलिंबाच्या झाडाची सावली थंड असते. या कडुलिंब झाडाच्या सावलीमुळे (छाया) खासकरून विदर्भ, मराठवाडा, खान्देश येथील घरे उन्हाळ्यात थंड राहण्यास मदत होते.

कडुलिंबाचे वर्णन (neem tree information in marathi)

neem tree information in marathi: कडुलिंब हा आकाराने मोठा, ३०-६० फूट उंच वाढणारा छायादार वृक्ष आहे. याला साधारणत: ९ ते १५ इंच लांब देठ व त्यास सम अंतरावर, हिरव्या रंगाची २-३ सेंटिमीटर लांबीची, टोकदार, करवतीसारखे दाते असणारी १० ते १५ पाने येतात. पानांच्या दोन्ही बाजू वेगवेगळ्या (oblique leaf) सुरू होतात.

कडुलिंबाची फुले सुरवातीला रंगाने पांढरी, लहान व सुगंधित असतात. तर फळे आधी हिरवी व पिकल्यावर पिवळी होतात. साधारण ३-४ मिलिमीटर लांब असलेल्या या फळांत प्रत्येकी एक बी असते. त्या बियांना निंबोळी किंवा लिंबोणी असे म्हणतात. कडुलिंबाचं लाकूड दर्जेदार मानलं जात, कडुलिंबाच्या लाकडाचा वापर बांधकाम करण्यासाठी व लाकडी पेट्या वगैरे बनविण्यासाठी होतो.

कडुलिंबाची इतर भाषेत नावे (neem tree information in marathi)

कडुलिंबाला इतर भारतीय भाषांमधून वेगवेगळ्या नावाने ओळखले जाते. ती नावे कुठली आहे ते आपण खाली पाहूया.

शास्त्रीय नाव Azadirachta indica
हिंदीनीम/ नीमला
इंग्रजीIndian Lilac, Neem, Margosa Tree
तमिळकड्डपगै/ अरुलुंदी
बंगालीनीमगाछ
मलयालमवेप्पु/ अतितिक्त
कानडीबेवु
गुजरातीलींबडो
तेलुगुनिम्बमु
संस्कृतनिम्ब/ तिक्तक/ अरिष्ट/ पारिभद्र/ पारिभद्रक/ पिचुमंद/ पिचुमर्द
Other names for the neem tree

कडुलिंबाच्या झाडाचे फायदे

neem tree information in marathi

कडुलिंबाच्या झाडाचे फायदे काय आहेत ते जाणून घेऊया. कडुलिंबाचा वृक्ष औषधी गुणांनी सगळ्या दृष्टीने परिपूर्ण आहे. याची पाने, काड्या वाटून, त्याचा रस उन्हाळात प्रशान केल्याने उन्हाचा त्रास होत नाही. असे म्हणतात की कडुलिंबाचा रस पिल्याने बुद्धी तल्लख होते. आपण कित्तेक लोकांना कडुलिंबाच्या काडीने दात घासताना पाहतो, कडुलिंबाच्या काडीने दात घासल्याने दातात किड होत नाही. दातांना बळकटी येते.

तसेच मुल्व्याधी पोटातील कृमीवर हे दातून उपाय म्हणून काम करते, कडूलिंबाची पाने धान्यात ठेवल्याने धान्याला सहसा कीड किंवा अळी लागत नाही. साबण, सौंदर्य प्रसाधने तसेच अनेक दंतमंजन, पेस्ट यामध्ये सुद्धा कडूलिंबाचा वापर मोठा प्रमाणात करतात. कडुलिंबाचा (neem tree information in marathi) पाला गरम पाण्यात उकळून अंघोळ करतांना अंगाला चोळल्यास अनेक प्रकारचे त्वचारोग बरे होऊ शकतात.

कडूलिंबची झाडे ज्या भागात जास्त प्रमाणात असतात तिथे ऑक्सिजनचे प्रमाण जास्त असते, तसेच तेथील हवा शुद्ध राहते. काही दिवस दररोज सकाळी एक कप कडुलिंबाच्या कोवळ्या पानांचा रस प्याल्यास पोटासंबंधी अनेक व्याधी दूर होण्यास मदत होते.

मधुमेहाच्या रुग्णांनी काही दिवस सकाळी रिकाम्यापोटी या झाडाच्या पानांचा एक कप रस नियमितपणे एक महिना घेतल्यास त्यांच्या शरीरातील साखरेचं प्रमाण नियंत्रित ठेवण्यास मदत होते. (neem tree information in marathi) या झाडाच्या फळांचा रस काढून, त्याचा वापर तेल काढण्यासाठी केला जातो. त्या तेलाचा उपयोग सांधेदुखी कमी होण्यासाठी करतात.

कडुलिंबाचे धार्मिक महत्व

कडुलिंब हा उत्तराभाद्रपदा नक्षत्रचा आराध्यवृक्ष आहे. हिंदूंचे शालिवाहन नवीन वर्ष गुढीपाडव्यापासून सुरू होते. चैत्र महिन्यात झाडांना नवी पालवी फुटते आणि उन्हाचा कडाका जाणवू लागतो. उन्हामुळे शरीरातील उष्णता वाढून नाना प्रकारचे विविध आजार होतात. अशा आजारांचे प्रमाण कमी व्हावे आणि आपली रोग प्रतिकारशक्ती वाढावी, आपले नवीन वर्ष आरोग्यदायी जावे म्हणून आपल्या पूर्वजांनी पाडव्याला कडुनिंबाचे (neem tree information in marathi) सेवन सांगितले आहे.

मराठी नवीन वर्षाची सुरुवात चैत्र शुद्ध प्रतिपदा म्हणजे गुडीपाडव्याला होते हे आपल्याला माहीतच आहे. गुडीपाडव्याआधी या झाडाला फुले येतात, त्या दिवशी गुडी उभी करताना कडूलिंबाच्या झाडाची डहाळी वापरतात. तसेच या झाडाच्या फुलांची मिरपूड, मीठ, गुळ घालून केलेली चटणी खावी, अशी प्रथा महाराष्ट्रात अनेक वर्षांपासून आहे.

कडुलिंबाच्या झाडाचे आणखी काही गुणधर्म

  • कडुलिंबामध्ये आयुर्वेदिक गुणधर्मही असतात व ते कडू, विपाकी, शीतवीर्य, लघु, मंदाग्निकर-खोकला, ज्वर, अरुची, कृमी, कफ, कुष्ठ नाशक म्हणून वापरले जाते. हा जणू औषधी कल्पवृक्षच आहे.
  • पूर्वी स्त्रियांना प्रसूतीनंतर तीन दिवस जेवणाआधी कडुलिंबाच्या पानांचा रस देत असत. त्यामुळे आईला दूधही जास्त येत असे. व्यालेल्या गाईलाही कडुनिंबाचा पाला खाण्यास देत असत.
  • उन्हाळ्यात गोवर, कांजिण्या, घामोळ्या ह्या सारखे रोग उद्भवतात, अश्यावेळी रोग्याला कडुनिंबाच्या पानांच्या अंथरुणावर झोपवल्यास आराम मिळतो.

कडुलिंबाचा घरगुती उपयोग

  • या झाडाचे साल, मूळ, पान, बिया सर्वच औषधीं आहेत.
  • रक्त दूषित झाल्यावर त्वचेवर डाग पडतात, तेव्हा कडुलिंबाचे तेल लावतात. निबोण्यांचे तेलही औंषधी आहे.
  • कडुलिंबाची पान जखमेवर कुटून लावल्यास जखम लवकर बरी होते.
  • ताप आल्यास सकाळ-संध्याकाळ कडुलिंबाच्या सालीच्या काढा घेतात.
  • अंगाला खाज सुटत असेल तर पानाचा रस सर्व अंगाला किंवा आंघोळीच्या गरम पाण्यात दहा -बारा कडुलिंबाची पान ठेचून घालावी.
  • पोटात जर जंत झाले तर पानांचा रस काढून एक चमचा रसात थोडा (अगदी चिंचोक्याएवढाच) गूळ घालून तीन दिवस प्याल्यास जंत बाहेर पडतात.
  • कडुलिंब या झाडाची पाने खोबरेल तेलात काळी होईपर्यंत उकळायची आणि ते तेल नियमितपणे लावल्याने केसांची वाढ जोमाने होते. केसांच्या अनेक समस्या दूर होतात.
  • यापासून बनणाऱ्या औषधी – पंचनिंबचूर्ण, हे अनेक औषधांमधील एक प्रमुख घटक आहे.
  • आयुर्वेदानुसार – जंतुनाशक, सापाच्या विषावर, गर्मीवर, रक्तदोषहारक, विषमज्वरावर, कृमिनाशक, दाहावर, महारोगावर, बाळंतरोगावर, अफूच्या उतारासाठी, जखमेवर, मुळव्याध, मधुमेह, इ. अनेक रोगांवर कडुलिंब उपाय कारक आहे.
  • कडुलिंबाच्या काड्या दांत घासण्यास उपयोगी, तर लाकूड इमारतीसाठी.
  • सर्वात महत्त्वाचा उपयोग म्हणजे कडुनिंब हे अत्युत्तम जंतुनाशक आहे. ह्याच्या पानांची पूड शेतात पसरल्यास खत म्हणून उपयोगी तर पडतेच पण त्यापेक्षाही रोपांना किडीपासून दूर ठेवते.

कडुलिंबाचे तोटे

तसे पाहता कडुलिंबाचे तोटे काहीच नाहीत, वर म्हटल्याप्रमाणे कडुलिंब हा औषधी कल्पवृक्षच आहे. या झाडाचे फायदेच फायदे आहेत. तरी पण ज्या लोकांना कडू चवीची खूपच भीती वाटतं असेल ते आरोग्यासाठी इतर दुसरे पर्याय अवलंबू शकतात. कडुलिंबाचे लाकूड जर आपण जाळले तर त्याचा एक उग्र वास येतो जो नाकाला सहन होत नाही, येवढाच काय तो कडुलिंबाचा तोटा.

तात्पर्य

तर मित्रांनो असे हे बहुउपयोगी अनेक औषधी गुणांनी परिपूर्ण कडुलिंबाचे झाड (neem tree information in marathi) आपल्या आरोग्यासाठी खूपच फायदेशीर आहे. म्हणून आपण या झाडाचे एक तरी रोप नक्की लावले पाहिजे व त्याला जगवले पाहिजे. झाडे आपल्या नकळत आपल्याला खूप काही देतात, आपण वर पाहिल्या प्रमाणे कडुलिंबाचे एक झाड प्रचंड प्रमाणात आपल्याला ऑक्सिजन देते.

वाढल्या ग्लोबल वोर्मिंगच्या काळात हे झाड आपल्यासाठी वरदान आहे. म्हणून या झाडाला जगवणे आपले आद्यकर्तव्य आहे. दरवर्षी एकतरी कडुलिंबाचे झाड जागवण्याचा आपण सर्व प्रयत्न करूया. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख “कडुलिंबाचे 11 आश्चर्यकारक फायदे” (neem tree information in marathi) नक्कीच आवडला असेल, हा लेख आपण आपल्या मित्रांना सोशल मीडियावर शेअर करा.

Disclaimer

प्रस्तुत लेखातील सूचना आणि सल्ले हे केवळ सामान्य माहितीसाठीच आहेत, यांना व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला म्हणून घेतले जाऊ शकत नाही. कृपया आरोग्यविषयक कोणतेही पाऊल उचलण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.