flax seeds in marathi |जवस: 4 दुष्परिणाम, तर चुकूनही खाऊ नका अळशी

flax seeds in marathi: flax seeds म्हणजेच “जवस” ही एक नैसर्गिक औषधी वनस्पती आहे. flax seeds चे Botanical नाव Linum usitatissimum हे आहे. तुम्हाला या लेखात जवसाच्या बिया म्हणजेच flax seed in marathi बद्दल संपूर्ण माहिती देणार आहोत.

जसे की, जवसाचा आपल्या आरोग्यासाठी काय उपयोग होतो? जवस खाण्याचे काय फायदे आहेत आणि जवस खाल्याचे काय दुष्परिणाम(Side Effects) होऊ शकतात. हे सर्व जाणून घेण्यासाठी तुम्ही आमचा हा लेख शेवट पर्यंत वाचला पाहिजे. चला तर मग सुरु करूया.

flax seeds in marathi । flax seeds ला मराठीत काय म्हणतात?

वर आधीच सांगितल्या प्रमाणे flax seeds ला मराठीत “जवस” किंवा “अळशी” असे म्हणतात. जवसाचा उगम इजिप्त या देशातील असावा असे मानले जाते. हे एक गळिताचे धान्य आहे. भारतात व महाराष्ट्रात जवस हे हिवाळ्याच्या हंगामात (रब्बी) घेण्यात येणारे पीक आहे.

भारतात महाराष्ट्र, झारखंड, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, हिमाचल प्रदेश, छत्तीसगड, मध्य प्रदेश, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, बिहार, आसाम, ओडिशा, पश्चिम-बंगाल आणि कर्नाटक अशा वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये हे नगदी पीक म्हणून जवस पिकवले जाते. भारताव्यतिरिक्त, यूएसए, कॅनडा, आफ्रिका, चीन, बांगलादेश आणि पाकिस्तानमध्ये देखील घेतले जाते.

महाराष्ट्रात खास करून विदर्भात जवसाचे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. विदर्भात जवसाचे तेल खाद्यपदार्थांमध्ये देखील वापरतात. जवसाच्या एका फळात दहा टोकदार व चमकदार चपट्या बिया असतात. जवसाच्या बियांची भुकटी करून चविष्ट चटणी करता येते.

जवसाची इतर भाषेतील काही नावे

  • संस्कृत: अतासी, अलसी, क्षुमा, नीला, नीमपुष्पी असे म्हणतात.
  • हिंदी: तीसी, अलसी, अलासी असे म्हणतात.
  • इंग्रजी: फ्लॅक्ससीड(Flaxseed), फ्लॅक्स(Flax), लिनसीड(Linseed) असे म्हणतात.
  • कन्नड: आगासी, आगासीबीजा म्हणून ओळखले जाते.
  • तामिळ: अळी, आलसीदिराय, विरई असे म्हणतात.
  • तेलगू: बिट्टू किंवा अलासी म्हणून ओळखले जाते.
  • मल्याळम: आगासी, अगस्थ असे म्हणतात.

जवस (flax seeds) आणि आयुर्वेद

जवसाला आयुर्वेदात फार महत्व आहे. जवसाला मधुर, बलकारक, मंदगंधयुक्त, किंचित कफवात-कारक, पित्तनाशक, स्निग्ध, पचनास भारी, गरम, पौष्टिक, कामोद्दीपक, पाठीचे दुखणे कमी करणारे व सूजेला नष्ट करणारे म्हणले आहे. जवस बीज गरम पाण्यात टाकून व बरोबर एक तृतीयांश भाग मुलेठीचा चूर्ण मिसळून क्वाथ (काढ़ा) बनवले जाते जे रक्तातिसार आणि मूत्र संबंधी आजारात खूप उपयोगी म्हटले आहे.

जवसाच्या रोपाचा उपयोग

रेशेदार पिकात जवसाचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. जवसाच्या खोडाच्या अंतर्सालीपासून धागा निघतो. जवस हे समशीतोष्ण प्रदेशातील रोप आहे. याच्या रेशेपासुन कापड, दोरी आणि टाट बनवले जाते याच्या बियांपासून तेल निघते या तेलाचे वापर वार्निश, रंग, साबण, रोगन, पेन्ट तयार करण्यासाठी केला जातो.

चीन जवसाचा सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे. रेशे साठी जवसाला उत्पादित करणाऱ्या देशात रूस, पोलैण्ड, नीदरलैण्ड, फ्रांस, चीन आणि बेल्जियम प्रमुख आहे व बियाणे काढण्यासाठी भारत आणि अमेरिकेचे नाव अग्रणी आहे. जवसाचे प्रमुख निर्यातक रूस, बेल्जियम तसेच अर्जेंटिना हे देश आहेत.

जवसाच्या तेलाचा उपयोग

जवसाचे तेल वापरून तैलरंग, व्हॉर्निश, सौम्य साबण, छपाईची शाई वगैरे बनते. वंगणे, मलमे आणि चामड्याच्या पॉलिशसाठीही अळशीच्या तेलाचा उपयोग होतो. तेल काढून उरलेली पेंड, गुरांच्या सकस खाद्यासाठी व खत म्हणून सुद्धा वापरतात. पशुवैद्य या तेलाचा उपयोग दुभती जनावरे आणि घोडे यांच्याकरिता रेचक म्हणून करतात.

जवसाच्या बियांचे (flax seeds) औषधी गुणधर्म

flax seeds in marathi
flax seeds in marathi

जवसाच्या बियांमध्ये कार्बोहायड्रेट्स, प्रथिने, फायबर आणि विविध खनिजे मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असतात. जवसाच्या बियांचे दोन वेगवेगळे प्रकार आहेत, एक तपकिरी आणि दुसरा सोनेरी पिवळा रंग असलेला. दोन्ही प्रकारचे बियाणे वर्षभर उपलब्ध असतात.

जवसाच्या बियांच्या वापराने पित्तभावना, पाठदुखी आणि दाह-क्षोभ आदी कमी होते. व्रण आणि लघवीच्या त्रासावर गुणकारी. खोकल्यावर आणि मूत्रपिंडाच्या विकारांवर आराम पडण्यासाठी जवसाच्या बिया चांगल्या असतात. साल आणि पाने परम्यासाठी उपयोगी, तर जाळलेली साल भळभळ वाहणारे रक्त थांबवते आणि जखमा भरण्यास उपयोगी पडते.

जवसाची फुले मेंदू आणि हृदयासाठी पौष्टिक. युनानी वैद्य हे अंतर्गत जखमांसाठी बियांचे सेवन करण्यास सांगतात तर त्याच बियांचा गजकर्णादी वापर त्वचारोगांवर बाह्योपचाराने करतात. चुन्याच्या निवळीत मिसळलेले तेल हा कातडीच्या भाजण्यावरचा फायदेशीर उपाय आहे.

जवसाच्या दोन्ही प्रकारच्या बियांमध्ये शॉर्ट-चेन फॅटी ऍसिड (ओमेगा -3) असते जे आपल्या आयोग्यासाठी खूप फायदेशीर आहे. खासकरून त्या लोकांसाठी जे शाकाहारी आहेत, जे आपल्या आहारात मासे घेऊ शकत नाही. ओमेगा -3 फॅटी ऍसिड आपल्याला मासे खाल्ल्याने मिळते.

शाकाहारी लोकं ओमेगा -3 फॅटी ऍसिड मिळवण्यासाठी आपल्या आहारात जवसाचा समावेश केल्यास मिळवू शकतात. आयुर्वेद म्हणतो की नियमित आहारात जवसाच्या बिया जोडल्याने पाचन प्रणाली सुधारते, ज्यामुळे वजन कमी होण्यास मदत होते. जवसामध्ये असलेल्या उत्कृष्ट फायबरमुळे, आतड्यांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यास मदत होते.

‘ओमेगा-३’ ऍसिडमुळे हृदयाला रक्तपुरवठा करणार्‍या वाहिन्या अवरुद्ध होत नाहीत. जवस हे रक्तातील कॉलेस्टेरॉल चे प्रमाण 9 ते 18 टक्क्याने कमी करते. हे सांधेदुखी कमी करते तसेच यामुळे ‘ग्लिसराईड’ चे प्रमाण कमी होते. याच्या सेवनाने आतड्याचा कर्करोग होत नाही व अकाली वृध्द्त्व टळते.

जवसाच्या बिया त्यांच्या विविध औषधी फायद्यांमुळे, कच्च्या किंवा भाजलेल्या स्वरूपात खाल्ल्या जातात. आजकाल, जवस सामान्यतः एनर्जी बार तयार करण्यासाठी सुद्धा वापरले जातात. जवस हा अँटिऑक्सिडंट्सचा समृद्ध स्त्रोत आहे, जो तणावामुळे तयार होणारे मुक्त रॅडिकल्स काढून टाकण्यास मदत करतो.

जवसाची पौष्टिक रचना । Nutritional composition of flax seeds

खालील टेबलमध्ये दिल्याप्रमाणे जवस( flax seeds) वेगवेगळ्या पोषक घटकांचा चांगला स्त्रोत आहे:

घटकसामग्री (प्रति 10 ग्रॅम)
कार्बोहाइड्रेट2.89 ग्रॅम
प्रोटीन1.83 ग्रॅम
फॅट4.22 ग्रॅम
एकूण कॅलरीज53.4 कॅलरीज
फायबर2.7 ग्रॅम
मॅग्नेशियम65.8 मि.ग्रॅ
कॅल्शियम25.5 मि.ग्रॅ
लोह (Iron)0.57 मि.ग्रॅ
पोटॅशियम81.3 मि.ग्रॅ
सोडियम3 मि.ग्रॅ

जवासामध्ये आढळणारे महत्वाचे रासायनिक घटक

जवसाच्या बियांमध्ये मुबलक प्रमाणात ओमेगा 3, ओमेगा 6 फॅटी ऍसिड आणि अल्फा-लिनोलेनिक ऍसिड आहे. मानवी शरीर अल्फा-लिनोलेनिक ऍसिडचे रूपांतर डोकोसाहेक्सेनोइक ऍसिड (DHA) आणि eicosapentaenoic acid (EPA) मध्ये करू शकते. ही दोन आम्ल रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी आणि स्मरणशक्ती सुधारण्यात महत्वाची भूमिका बजावते.

वरील हे सर्व आम्ल सागरी प्राण्यांमध्ये आढळतात. तरीही, शाकाहारी लोकांनी कच्च्या स्वरूपात किंवा भाजलेल्या स्वरूपात जवस बियाणे खाणे सुरु केले पाहिजे. कारण, या बियाण्यामध्ये सिस्टोस्टेरॉल, कॅम्पेस्टेरोल, सायक्लोआर्टेनॉल आणि डिहायड्रोवेनेस्टरॉल सारखे महत्वाचे बायोएक्टिव्ह घटक असतात.

Other Medicinal benefits of flax seeds in marathi

  • जवसाच्या बियामध्ये फायबर असतात व तेलामध्ये वेगवेगळे औषधी गुणधर्म असतात आणि म्हणूनच त्याचे अनेक आरोग्य फायदे आहेत.
  • आहारातील फायबर आतड्यांच्या आरोग्यासाठी चांगले आहे, ते आतड्यात जळजळ टाळण्यास मदत करतात आणि सूज दूर करण्यास मदत करतात.
  • नियमितपणे जवस खाल्ल्याने pH नियंत्रित करण्यास आणि शरीराचे होमिओस्टॅसिस नियंत्रित राखण्यास मदत करू शकतात.
  • जवस त्याच्या मजबूत दाहक कृतीद्वारे वात असंतुलन दूर करण्यात मदत करू शकते.
  • जवस एक नैसर्गिक रोग प्रतिकारशक्ती वाढवणारी वनस्पती आहे.
  • बद्धकोष्ठता आणि आतड्यांसंबंधी विकार वाताशी संबंधित आहेत. जवस वात संतुलित करण्यात मदत करू शकते.
  • जवस स्थूलपणावरील खात्रीशीर उपाय आहे. जवस आपल्याला वजन कमी करण्यात मदत करते.
  • शरीरातील चांगल्या आणि वाईट कोलेस्टेरॉलचे व्यवस्थापन करण्याच्या त्याच्या अद्वितीय क्षमतेमुळे जवस हृदय रुग्णांसाठी वरदान आहे.
  • जवसाच्या तेलाचा उपयोग topical formulation तयार करण्यासाठी केला जातो कारण त्यात उत्कृष्ट डिटॉक्सिफिकेशन क्षमता असते, ज्यामुळे त्वचा चांगली राखण्यास मदत होते.
  • जवसाचे तेल मेंदूच्या चांगल्या वाढीसाठी खूप महत्वाचे असते.
  • चिंता, नैराश्य आणि ताण यासारख्या विकारांनी ग्रस्त असलेल्या रुग्णांना flax seeds ऑइल दिले जाते. हे त्यांच्यावर उपचारासाठी फायदेशीर आहे.
  • flax seeds ला त्याचे पुनरुज्जीवन आणि वृद्धत्व विरोधी गुणधर्मांमुळे सुपरफूड मानले जाते.
  • काही अहवालांमध्ये असे म्हटले आहे की जवस मूत्रमार्गात आरोग्य सुधारू शकते.

कॅन्सरवर उपयोगी । flax seeds in marathi

जवसाच्या बियांमध्ये वेगवेगळे अँटीऑक्सिडंट्स असतात. हे विविध शारीरिक ताण आणि शरीरात निर्माण होणारे मुक्त रॅडिकल्स साफ करण्यास मदत करूशकतात. असे वैज्ञानिक पुरावे आहेत जे दर्शवतात की अल्सी कोलन कर्करोग, प्रोस्टेट कर्करोग आणि स्तन कर्करोगापासून संरक्षण करू शकते. अभ्यासानुसार असे दिसून आले आहे की अल्सी तेलाचे घटक जसे ओमेगा 3 आणि ओमेगा 6 फॅटी ऍसिड्स ट्यूमर पेशींना रोखू शकतात.

जवस आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग

जवस तेलात आढळणारे ओमेगा 3 फॅटी ऍसिड त्याच्या दाहक-विरोधी क्षमतेद्वारे चांगले हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आरोग्य राखण्यास मदत करू शकते. हे हृदयाचे ठोके सामान्य करण्यासाठी देखील मदत करेल.

जवस बियाण्यातील अमीनो ऍसिड आणि ओमेगा 3 फॅटी ऍसिड शरीराच्या संतृप्त चरबीच्या साठ्यासह एकत्रितपणे संरक्षण करू शकतात. आणि यामुळे रक्तवाहिन्या कडक होणे टाळण्यास आणि हृदयातील सामान्य रक्त प्रवाह नियंत्रित करण्यास मदत होईल. म्हणून, एरिथिमियाच्या उपचारात अल्सी फायदेशीर आहे.

जवस आणि मधुमेह

flax seeds ज्यामध्ये लिग्नन असतात, ज्याचे पॉलीफेनॉलचे समूह आणि वैज्ञानिक पुरावे आहेत, असे दिसून आले की त्यांचे नियमित सेवन रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करण्यास मदत करू शकते.

जवस आणि जळजळ

जवसामध्ये लिग्नन्स आणि अल्फा-लिनोलेनिक ऍसिड असतात. जेव्हा रुग्णांना पार्किन्सन रोग आणि दमा असतो तेव्हा ते शरीरातील दाह कमी करण्यासाठी मदत करते. अल्फा लिनोलिक ऍसिड शरीरातील दाहक प्रतिक्रिया कमी करते. याउलट, लिग्नन शरीरातून दाहक एजंट बाहेर टाकण्यासाठी ओळखले जातात. हे पुढे स्ट्रोक आणि हृदयविकाराचा धोका टाळण्यास मदत करते.

जवस आणि हॉट फ्लॅश

जवसाच्या बिया आणि दही किंवा कोणत्याही फळांचा रस स्त्रियांना दोन आठवड्यांसाठी दिल्यास हॉट फ्लॅश 57% कमी होऊ शकतो.

जवसाची उत्पादने आणि त्यांचे शिफारस केलेले डोस

हल्ली बाजारात flax seeds ची उत्पादने सुद्धा मिळू लागली आहेत. त्याचाही वापर तुम्ही तुमच्या दैनंदिन आहारात घेऊ शकता.

जवसाचा आयुर्वेदिक डोस त्याच्या प्रकारानुसार बदलतो. जवसाच्या उत्पादनांचे विविध प्रकार आहेत:

उत्पादनकसे वापरावे डोस/ दिवस
तेलजवसाचे तेल जेवणापूर्वी थेट घेतले जाऊ शकते.1 वेळ
पावडर½ चमचा जवसाचे पावडर दुपारी व रात्रीच्या जेवणानंतर 1ग्लास
पाण्याबरोबर घेतले जाऊ शकते.
2 वेळा
कॅप्सूल1 किंवा 2 जवस कॅप्सूल दुपारच्या जेवणानंतर कोमट पाण्याबरोबर घेता येतात. 2 वेळा

जवसाचा चहा कसा बनवावा?

स्थानिक औषध दुकानांमध्ये जवस हर्बल चहा उपलब्ध आहे, आणि बरेच लोक दुपारी हा घेणे पसंत करतात.

  • 1 कप पाणी घ्या आणि उकळवा.
  • नंतर चवीनुसार 1 कप दूध आणि चहा पावडर घाला, पुन्हा उकळू द्या.
  • त्यात flax seeds पावडर घाला.
  • नंतर गरम गरम सर्व्ह करा.

जवस वापराचे दुष्परिणाम आणि खबरदारी

  1. कच्च्या जवसाच्या बिया आहारातून जास्त प्रमाणात घेणे योग्य नाही. यामुळे ब्लोटिंग गॅसेस, ओटीपोटात वेदना, पोटदुखी आणि बद्धकोष्ठता देखील होऊ शकते.
  2. जवस हे फायबरचे स्रोत आहे, जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास आतडे अवरोधित होऊ शकतात. म्हणून जवसाबरोबर जास्त पाणी पिणे आवश्यक आहे.
  3. असे काही अहवाल आहेत ज्यात असे म्हटले आहे की गर्भधारणेदरम्यान घेणे असुरक्षित आहे.
  4. काही अभ्यासांनी आकडेवारी दिली जी दर्शवते की रक्तातील साखरेची पातळी इतर औषधांसह सेवन केल्यावर शरीराच्या गंभीर साखरेच्या पातळीपेक्षा खूप खाली येते. म्हणून, अशा परिस्थितीत, योग्य वैद्यकीय सल्ला आवश्यक आहे.

FAQs

मला जवस कुठे आणि कशी मिळेल?

flax seeds बाजारात विविध उत्पादन स्वरूपात उपलब्ध आहे, जसे की जवस बियाणे (कच्चे आणि भाजलेले), जवस पावडर, जवस बियाणे तेल आणि जवस कॅप्सूल. ही उत्पादने स्थानिक औषध दुकानांमध्ये आणि ऑनलाइन फार्मसीमध्ये देखील उपलब्ध आहेत.

जवस रक्त गोठण्यास मदत करू शकते का?

होय, जवस रक्त गोठण्याची प्रक्रिया करू शकते. अल्सीमध्ये ओमेगा 3 फॅटी ऍसिड असतात आणि हे नैसर्गिकरित्या रक्त पातळ करणारे आहे.

जवस हृदयरोगाचा धोका कमी करू शकते का?

होय, जवस हृदयरोगाचा धोका कमी करू शकते. flax seeds मध्ये लिग्नन्स असतात आणि ते ट्रायग्लिसराइड्स आणि शरीराचे खराब कोलेस्टेरॉलचे प्रमाण कमी करण्यास मदत करतात. तसेच, ते चांगल्या कोलेस्टेरॉलची पातळी वाढवण्यास मदत करतात. यामुळे धमन्यांमध्ये अडथळा येण्याची शक्यता कमी होण्यास मदत होते.

Disclaimer

प्रस्तुत लेखातील सूचना आणि सल्ले हे केवळ सामान्य माहितीसाठीच आहेत, यांना व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ला म्हणून घेतले जाऊ शकत नाही. कृपया आरोग्यविषयक कोणतेही पाऊल उचलण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

तात्पर्य

मला खात्री आहे तुम्हाला माझा हा लेख “flax seeds in marathi |जवस: 4 दुष्परिणाम, तर चुकूनही खाऊ नका अळशी” हा लेख तुम्हाला नक्कीच आवडला असेल.

या लेखात flax seeds in marathi बद्दल सविस्तररित्या माहिती दिली आहे. flax seeds चे काय उपयोग आहेत? तसेच काय फायदे आहेत व काय दुष्परिणाम आहेत याबाबत खात्रीशीर माहिती आता तुम्हाला मिळालेली आहे. हा लेख आवडला असल्यास सोशल मीडियावर नक्की शेअर करा.

Share on:

Leave a Comment